Kitab Ma La Yasa’a al-Muhaddith Jahluhu oleh al-Yamanishi

Kemasyhuran yang Mengelirukan

Risalah al-Mayanishi ini adalah sebuah risalah kecil yang indah namanya, tetapi lemah kandungan dan susunannya. Pada hakikatnya, kalaulah tidak kerana al-Hafiz Ibn Hajar menyebutkannya dalam mukadimah Syarah al-Nukhbah, nescaya ia tidak akan disebut-sebut dan tidak mempunyai apa-apa kedudukan. 

Tindakan al-Hafiz Ibnu Hajar menyebut risalah ini selepas menyebut kitab-kitab al-Khatib, Qadi 'Iyad, dan imam-imam lain, telah menimbulkan salah faham bahawa ia setaraf atau sejenis dengan karya-karya mereka dari segi ketelitian (tahqiq), kedalaman ilmu, manfaat, dan kualiti penulisan.

Maka tindakan al-Hafiz Ibnu Hajar itu – semoga Allah mengampuninya – telah menarik minat para ulama dan pengkaji bidang ini terhadapnya. Akan tetapi, apabila mereka menelitinya, mereka tidak mendapati pada kandungannya apa yang sepadan atau bahkan menghampiri nama mahupun maknanya. Ia lemah dari segi bahan ilmiah, tidak menepati standard, penuh dengan kesilapan-kesilapan ilmiah, dan tampak jelas sekali kekurangan pengarangnya rahimahullah Ta’ala dalam bidang ini.

Kelemahan Struktur dan Penggunaan Hadis Palsu

Pengarangnya telah memulakannya dengan mukadimah yang panjang yang mencecah 42 baris, menjadikannya lebih panjang daripada suku kandungan risalah itu. 

Mukadimah itu sedikit faedahnya, kosong hasilnya, dan dipenuhi pula dengan hadis-hadis da‘if dan mawdhu‘ (palsu), tanpa beliau memberi peringatan tentang kepalsuan dan kemungkarannya. 

Kemudian, beliau membentangkan perbincangan secara sambil lewa dalam kebanyakan babnya, dan jarang sekali anda dapati di dalamnya perbahasan yang disunting rapi serta tepat dari segi pandangan dan hukumnya, di samping kelemahan dari segi pembahagian bab dan buruknya susunan. 

Maka menurut pentahqiq kitab ini, Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah, ini menuntut beliau untuk memberikan penjelasan, kerana bimbang orang lain akan terpedaya dengan judulnya!

 Kesilapan Fakta Mengenai Syarat al-Bukhari dan Muslim

Perkara yang aneh dan menghairankan ialah al-Hafiz Ibn Hajar rahimahullah Ta’ala, telah menyebut risalah kecil ini dalam senarai kitab-kitab yang paling masyhur, lengkap dan disunting rapi yang dikarang dalam ilmu Mustalah.

Al-Suyuti telah menukilkan daripadanya dalam Tadrib al-Rawi rasa amat terkejut Ibn Hajar terhadap tindakan al-Mayanishi yang menyebut di dalamnya syarat al-Bukhari dan Muslim dalam Sahih mereka berdua, dengan cara yang sangat menyalahi realiti dan pengetahuan sebenar mengenai kedua-dua kitab tersebut. Ini kerana al-Mayanishi berkata pada halaman 266:

“Sifat hadis sahih ialah ia diriwayatkan daripada Rasulullah sallahu ‘alaihi wasallam oleh seorang sahabat yang terhindar daripada nama jahalah (tidak dikenali), iaitu dengan diriwayatkan daripadanya oleh dua orang tabi‘in yang adil, kemudian ia diterima pakai oleh ahli ilmu, dan ia seumpama kedudukan kesaksian di atas kesaksian, ini dihikayatkan oleh al-Hakim Abu ‘Abdillah.

Adapun syarat yang ditetapkan oleh al-Syaikhan (al-Bukhari dan Muslim) dalam Sahih mereka berdua ialah, mereka tidak memasukkan ke dalam kitab mereka melainkan apa yang sahih di sisi mereka, iaitu apa yang diriwayatkan daripada Nabi sallahu ‘alaihi wasallam oleh dua orang sahabat atau lebih, dan apa yang diriwayatkan daripada setiap seorang sahabat itu oleh empat orang tabi‘in, dan hendaklah (diriwayatkan) daripada setiap seorang tabi‘in itu oleh lebih daripada empat orang.”

Maka al-Hafiz Ibn Hajar berkata selepas mengemukakan kata-kata al-Mayanishi tersebut: 

“Ini adalah kata-kata orang yang tidak pernah menelaah al-Sahihayn walaupun sedikit! Kalaulah ada orang berkata: 'tidak ada satu hadis pun di dalam kedua-dua kitab ini yang mempunyai sifat sebegini', nescaya kata-katanya itu tidaklah jauh (daripada kebenaran).”

Al-Hafiz telah berkata seumpamanya dalam al-Nukat ‘ala Kitab Ibn al-Salah.

Sandaran Kepada Hadis Palsu dan Sindiran Para Ulama

Yang lebih teruk dan lebih buruk daripada ini ialah perkataan al-Mayanishi pada ms. 253:

“Para ulama dalam bidang ini telah berselisih pendapat mengenai lafaz: haddathana, dan akhbarana, adakah kedua-duanya mempunyai satu makna atau dua makna yang berbeza? 

Maka majoriti ulama berpendapat bahawa tiada perbezaan antara perkataan seorang ahli hadis: haddathana, dengan perkataannya: akhbarana. 

Ulama lain berpendapat bahawa perkataannya: akhbarana, menunjukkan bahawa dia mendengarnya melalui bacaannya sendiri atau bacaan orang lain di hadapan syeikh. 

Kami telah meriwayatkan daripada Rasulullah sallahu ‘alaihi wasallam bahawa baginda bersabda: ‘Haddathana dan akhbarana adalah sama’. 

Ini sedangkan di sisi orang Arab, tiada perbezaan antara perkataan seseorang: si fulan telah memberitahuku (haddathani), atau si fulan telah mengkhabarkan kepadaku (akhbarani). 

Sebahagian ulama telah berkata: ‘Membeza-bezakan antara keduanya adalah satu perbuatan ta'ammuq (mendalam-dalam secara berlebihan)’. 

Saya menyangka hadis yang kami kemukakan ini tidak sampai kepadanya, dan kalaulah ia sampai kepadanya, nescaya penolakannya akan lebih keras daripada ini.”

Ia adalah kata-kata yang sangat gugur (nilainya) dan wajar ditolak! Hadis yang disebutkan itu adalah satu pembohongan semata-mata, yang jelas rekaan dan kepalsuannya! 

Maka jika beginilah tahap pengetahuan al-Mayanishi tentang Sunnah, maka kita memohon kepada Allah kesejahteraan dan taufik. Semoga Allah mengampuni al-Hafiz Ibn Hajar, kerana telah menyebutkannya sebaris dengan para imam yang mahir lagi unggul itu. Kalaulah tidak kerana beliau menyebutkannya, nescaya dia dan kitabnya tidak akan disebut-sebut. Selayaknya kitabnya itu dinamakan: Ma Yasa'u al-Muhaddith Jahluh (Apa yang Boleh Diabaikan oleh Seorang Ahli Hadis)

Risalah ini juga telah dikritik oleh Syeikh Mahmud Tahhan dalam kitabnya, al-Khatib al-Baghdadi wa Atharuhu fi ‘Ulum al-Hadith. Beliau berkata selepas menyebutkan sebahagian kritikan ke atasnya: “Sesungguhnya kitabnya lebih layak dinamakan: Ma Yasa'u al-Muhaddith Jahluh (Apa yang Boleh Diabaikan oleh Seorang Ahli Hadis). Amat aneh tindakan al-Hafiz Ibn Hajar, bagaimana beliau boleh menyebutkannya dalam kalangan karya-karya masyhur dalam ilmu hadis, seolah-olah ia adalah antara kitab-kitab induk dalam bidang ini! Kemudian al-Hafiz Ibn Hajar tidak menyebutkan sifatnya walau dengan sepatah kata pun...”

Ini sedangkan al-Hafiz Ibnu Hajar rahimahullah Ta’ala telah mengkritik al-Ramahurmuzi, pengarang al-Muhaddith al-Fasil kerana tidak merangkumi (semua bab), dan mengkritik al-Hakim kerana tidak menyusun dan menyaring, dan mengkritik Abu Nu‘aim kerana meninggalkan ruang untuk dikritik, dan mengkritik Ibn al-Salah kerana susunan kitabnya tidak mengikut aturan yang bersesuaian. Beliau mengkritik mereka semua – sedangkan mereka lebih alim dan lebih agung, dan kitab-kitab mereka lebih lengkap dan lebih bermanfaat – tetapi beliau membiarkan al-Mayanishi dan risalah kecilnya, tanpa mengkritik kedua-duanya walau dengan sepatah kata pun!

Punca Utama Kelemahan Risalah

Punca segala kritikan terhadap risalah al-Mayanishi ini adalah kerana pengarangnya tidak menguasai ilmu hadis secara mendalam, di samping kebergantungannya pada sebahagian besar apa yang ditulisnya di dalam risalah ini kepada al-Hakim al-Naisaburi. Sedangkan kitab al-Hakim – sepertimana yang dikatakan oleh al-Hafiz Ibn Hajar – tidak disaring dan tidak tersusun. Perkara ini boleh dimaafkan bagi al-Hakim kerana beliau hidup pada zaman yang awal dan kurangnya karya yang ditulis sebelum beliau dalam bidang Mustalah, di samping itu, beliau mempunyai kesilapan-kesilapan (awham) yang sedia maklum, dan sikap bermudah-mudah (tasahulat) yang aneh dalam kedua-dua kitabnya: al-Ma'rifah dan al-Madkhal.

Al-Mayanishi pula bukan sahaja tidak cukup dengan hanya bergantung kepada al-Hakim dalam sebahagian kesilapan atau sikap bermudah-mudahnya, bahkan beliau menambah lagi kesilapan-kesilapan lain yang lebih teruk dan lebih mungkar, sepertimana yang telah diisyaratkan kepada sebahagiannya sebelum ini. Pembaca akan menemui perkara-perkara lain dalam ulasan-ulasan pentahqiq kitab ini, Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah ke atas risalah ini.

Kesimpulan dan Husnuzon Terhadap Pengarang

Walau bagaimanapun, Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah tidak menafikan bahawa di dalam risalahnya mungkin terdapat beberapa faedah, dan beliau tidak mengatakan bahawa ia adalah sebuah karya yang tidak bernilai sama sekali. Walau apa pun keadaannya, pengarangnya rahimahullah Ta‘ala akan diberi pahala atas keikhlasan dan niat baiknya, dan Allah tidak mensia-siakan ganjaran orang-orang yang berbuat kebaikan.

Sumber:

Mukadimah tahqiq Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah bagi kitab Ma Yasa'u al-Muhaddith Jahluh