Oleh: Syeikh Dr Salahuddin al-Idlibi
Dengan nama Allah
Yang Maha Pemurah lagi Maha Penyayang
Segala puji bagi Allah dengan pujian yang banyak, baik, dan
diberkati padanya, sebagaimana yang disukai dan diredai oleh Tuhan kita.
Segala puji bagi Allah yang dengan nikmat-Nya sempurnalah
segala amal kebaikan. Wahai Tuhanku, sempurnakanlah kebaikan, dan akhirilah
bagi kami dengan kebaikan, dengan limpah kurnia, anugerah, dan kemuliaan-Mu,
wahai Tuhan Yang Maha Pemurah lagi Maha Mulia.
Terdapat hadis daripada Nabi SAW bahawa Baginda mengakad nikah
dengan Saidatina Aisyah RA ketika beliau berusia 6 tahun, dan hidup bersama
dengannya ketika beliau berusia 9 tahun. Teks ini –jika kita melihatnya dari
sudut pandang si isteri– ia hanya merupakan satu riwayat sejarah mengenai
umurnya pada hari perkahwinannya, dan ia tidak lebih daripada sekadar satu
urusan kekeluargaan.
Akan tetapi, jika kita melihatnya dari sudut pandang si suami,
iaitu Nabi yang mulia, penutup para Nabi dan penghulu para Rasul SAW, maka ia
merupakan salah satu hadis fi'liyyah (perbuatan Nabi). Ia wajar
diberikan perhatian kerana sama ada ia terbukti sahih ataupun tidak, ia akan
membuka ruang kajian untuk mengeluarkan dan mengambil pengajaran serta iktibar
daripada sirah Rasul yang agung ini, semoga sebaik-baik selawat dan salam yang
paling sempurna ke atas Baginda.
Maka, adakah hadis ini sahih dari sudut sanad dan matannya?
Ia sudah tentu memerlukan kepada satu kajian.
Aku telah menjumpai sebuah artikel berkaitan topik ini yang
ditulis oleh seorang pengkaji tentang kedaifan hadis ini dari sudut sanad dan
matannya. Lalu aku membacanya dan mendapati bahawa ia boleh dimanfaatkan dengan
mengutip beberapa qarinah (petunjuk), mengkajinya semula, dan menulisnya
kembali demi mencapai satu rumusan yang dibina di atas himpunan petunjuk yang
akan membawa kepada pendapat yang tepat, dengan izin Allah.
Disebabkan ada keperluan untuk menjelaskan kebenaran dalam
permasalahan yang penting berkenaan isu-isu sirah Nabawiyyah yang mulia dan
riwayat-riwayat hadis ini, maka ini adalah sebuah kajian yang disokong dengan
dalil mengenai tarikh kelahiran Saidatina Aisyah RA, serta tahap umurnya ketika
Rasulullah SAW mengakad nikah dengannya, dan umurnya ketika majlis
perkahwinannya.
Pendapat Yang Masyhur:
Baginda mengakad nikah dengan Aisyah ketika beliau
berusia 6 tahun dan hidup bersama dengannya ketika beliau berusia 9 tahun.
Pendapat ini bersandar kepada kata-kata Aisyah yang sabit di dalam Sahih
al-Bukhari, Sahih Muslim, serta sumber-sumber hadis dan sejarah yang
lain. Ini bermakna beliau dilahirkan 4 tahun selepas Nabi Muhammad diutuskan.
1 - Ibnu Ishaq berkata di dalam al-Sirah:
"Kemudian, Rasulullah SAW mengahwini Aisyah selepas
Saudah binti Zam'ah, iaitu 3 tahun selepas kematian Khadijah. Aisyah pada hari
tersebut berusia 6 tahun, dan Rasulullah SAW tinggal bersama dengannya ketika
beliau berusia 9 tahun. Rasulullah SAW wafat ketika Aisyah berusia 18
tahun."
2 - Ibnu Sa'd telah meriwayatkan seumpamanya di dalam al-Tabaqat
melalui beberapa jalur sanad daripada Aisyah.
3 - Abu Nu'aim berkata di dalam Ma'rifah al-Sahabah:
"Aisyah pada hari tersebut berusia 6 tahun."
4 - Ibnu Abdul Barr berkata di dalam al-Isti'ab:
"Rasulullah SAW mengahwininya di Makkah sebelum
Hijrah ketika beliau berusia 6 tahun, dan ada pendapat mengatakan 7 tahun.
Baginda tinggal bersama dengannya di Madinah ketika beliau berusia 9 tahun. Aku
tidak mengetahui bahawa Ahli Sirah ada berselisih pendapat dalam perkara
tersebut. Baginda SAW wafat meninggalkannya ketika beliau berusia 18
tahun."
5 - Ibnu Hajar berkata di dalam Fath al-Bari:
"Beliau dilahirkan pada zaman Islam iaitu 8 tahun
sebelum Hijrah atau sekitarnya. Nabi SAW wafat ketika usianya sekitar 18
tahun."
Pendapat ini adalah berdasarkan beberapa riwayat yang
diriwayatkan oleh Aisyah RA yang telah diambil oleh para ulama.
Dalil Bagi Pendapat
Yang Masyhur:
1 - Al-Bukhari, Muslim, Ibnu Abi Syaibah, Ibnu Hanbal, Ibnu
Sa'ad dan selain mereka telah meriwayatkan melalui pelbagai jalur dengan
sanad-sanad yang sahih daripada Aisyah RA bahawa Nabi SAW mengahwininya ketika
beliau berumur 6 tahun dan tinggal bersama dengannya ketika beliau berumur 9
tahun.
2 - Abu 'Awanah turut meriwayatkannya di dalam al-Mustakhraj
melalui jalur sanad: 'Urwah daripada Aisyah bahawa Nabi SAW mengahwininya
ketika beliau berumur 6 tahun, atau tujuh tahun, dan beliau dibawa (sebagai
pengantin) kepada Baginda ketika berumur 9 tahun, sedangkan permainannya masih
ada bersamanya. Baginda wafat meninggalkannya ketika beliau berumur 18 tahun.
Terdapat beberapa riwayat lain yang diriwayatkan dengan
makna yang sama, namun ia bersumber daripada Aisyah sendiri. Maka
riwayat-riwayat tersebut tidak menguatkan riwayat yang disebutkan di sini,
kerana jika telah berlaku kekeliruan dan kelupaan pada diri Aisyah sendiri
mengenai jumlah umurnya, maka kekeliruan itu turut memberi kesan kepada kesemua
riwayat tersebut.
Perkataan ‘mengahwininya’ boleh membawa maksud mengakad
nikah, dan inilah yang dimaksudkan di sini.
Sanad hadis ini adalah sahih. Sesungguhnya satu kesilapan
yang amat buruk bagi sesiapa yang menyangka bahawa Hisyam bin 'Urwah (salah
seorang perawinya) bersendirian dalam meriwayatkannya dan menganggap ia adalah
daripada kekeliruannya.
3 - Hadis ini mempunyai syahid (hadis sokongan)
daripada hadis Ibnu Mas'ud yang mungkin disangka mengandungi mutaba'ah
(sokongan riwayat) yang baik bagi hadis Aisyah, akan tetapi ia adalah daif.
Al-Tirmizi telah meriwayatkannya di dalam al-'Ilal
al-Kabir daripada Yahya bin Aktham, al-Nasa'i di dalam al-Sunan al-Kubra
daripada Ishaq bin Rahawaih, dan al-Tabarani di dalam al-Kabir daripada
Muhammad bin Musa bin Hammad al-Barbari -dan dia (Muhammad bin Musa) bukanlah
seorang perawi yang kuat- daripada Abdul Rahman bin Salih al-Azdi. Ketiga-tiga
mereka (Yahya, Ishaq dan Muhammad) meriwayatkannya daripada Yahya bin Adam,
daripada Israil bin Yunus, daripada datuknya Abu Ishaq al-Sabi'i, daripada Abu
'Ubaidah, daripada bapanya Abdullah bin Mas'ud bahawa beliau berkata:
"Rasulullah SAW mengahwini Aisyah ketika beliau
berumur 6 tahun, dan tinggal bersama dengannya ketika beliau berumur 9 tahun. Baginda
diwafatkan ketika beliau berumur 18 tahun."
Ibnu Majah meriwayatkannya melalui jalur sanad: Abu Ahmad
Muhammad bin Abdullah al-Zubairi, manakala al-'Uqaili di dalam al-Du'afa'
daripada Muhammad bin Musa al-Balkhi daripada Malik bin Sulaiman al-Harawi dan dia adalah daif. Kedua-dua mereka
(Muhammad bin Abdullah dan Malik bin Sulaiman) meriwayatkannya daripada Israil
secara mawsul (bersambung sanadnya).
Guru kepada at-Tabarani, iaitu Muhammad bin Musa bin Hammad
telah keliru dalam menamakan guru kepada Yahya bin Adam, lantas dia
menjadikannya "daripada Syarik", sebagai ganti daripada
menyebut "daripada Israil". Kekeliruan ini berpunca
daripadanya kerana dia bukanlah seorang perawi yang kuat, dan kerana dia telah
menyalahi riwayat dua orang perawi yang meriwayatkannya dengan lafaz "daripada
Yahya bin Adam, daripada Israil".
[Abu Ishaq as-Sabi'i, iaitu 'Amr bin Abdullah bin 'Ubaid
adalah seorang warga Kufah yang thiqah (dipercayai), namun hafalannya
berubah di akhir usianya, dan dia kadangkala melakukan tadlis
(menyembunyikan kecacatan) pada sanad. Dia dilahirkan pada tahun 32 Hijrah dan meninggal
dunia pada tahun 127 Hijrah, dan dia tidak menyatakan secara jelas bahawa dia
mendengar hadis tersebut secara langsung.
Cucunya, Israil, termasuk dalam kalangan perawi yang
mendengar daripadanya selepas hafalannya berubah.
Abu 'Ubaidah bin Abdullah bin Mas'ud pula adalah seorang
warga Kufah yang thiqah namun padanya terdapat sedikit kelemahan (layyin),
dia meninggal dunia pada tahun 81 Hijrah.
Bapanya (Abdullah bin Mas'ud) meninggal dunia ketika dia
masih kecil dan dia tidak pernah mendengar apa-apa pun hadis daripada bapanya.]
Maka sanad ini adalah daif.
Sebagai tambahan kepada kedaifan sanad yang diriwayatkan di
sini: “daripada Abu 'Ubaidah bin Abdullah bin Mas'ud daripada bapanya”, hadis
ini juga adalah ma'lul (mempunyai kecacatan). Hal ini kerana apa yang
sabit daripada Abu Ishaq ialah dia meriwayatkannya sekali daripada Abu 'Ubaidah
secara mursal (terus kepada Nabi), dan sekali lagi daripada Abu 'Ubaidah
daripada Aisyah. Ibnu Sa'ad telah meriwayatkannya di dalam al-Tabaqat
daripada al-Fadl bin Dukain, manakala al-'Uqaili meriwayatkannya daripada Ali
bin Abdul Aziz al-Baghawi daripada Abdullah bin Raja', kedua-dua (al-Fadl dan
Abdullah) mereka meriwayatkannya daripada Israil secara mursal. Ibnu
Sa'd turut meriwayatkannya daripada Waki', daripada Sufyan al-Thauri, daripada
Abu Ishaq, juga secara mursal.
Al-Nasa'i meriwayatkannya dalam al-Sunan al-Kubra
daripada Qutaibah bin Sa'id, daripada 'Abthar bin al-Qasim, daripada Mutarrif
bin Tarif al-Kufi, daripada Abu Ishaq, daripada Abu Ubaidah, daripada Aisyah,
seumpamanya. Mereka ini adalah para perawi yang dipercayai (thiqah).
Namun, Imam al-Bukhari telah menjelaskan kecacatan (‘ilal)
pada riwayat yang bersumber daripada Abu Ubaidah daripada bapanya. Beliau
berkata—sepertimana dalam al-'Ilal al-Kabir oleh at-Tirmizi–:
“Ini adalah satu kesilapan. Yang sebenarnya ialah
"Abu Ishaq daripada Abu Ubaidah bahawa Nabi SAW mengahwini Aisyah".
Begitulah mereka menceritakan daripada Israil daripada Abu Ishaq, dan mereka
juga berkata: "Daripada Abu Ubaidah daripada Aisyah."
Al-Nasa'i turut mejelaskan kecacatannya dalam al-Sunan
al-Kubra dengan berkata:
"Mutarrif bin Tarif al-Kufi lebih kuat daripada
Israil, dan hadisnya lebih tepat."
Ini bermakna beliau mentarjih bahawa hadis di sini
sebenarnya datang daripada Abu Ubaidah daripada Aisyah.
Oleh sebab riwayat yang disandarkan kepada Ibnu Mas'ud ini
mempunyai sanad yang daif dan mempunyai ‘illah, maka tidak sah untuk
menjadikannya sokongan bagi menyokong hadis Aisyah.
4 - Hadis ini mempunyai syahid (riwayat sokongan)
lain daripada ucapan Yazid bin Jabir al-Azdi al-Syami.
Al-Hakim telah meriwayatkan melalui jalur sanad: Abdullah
bin Abdul Rahman bin Yazid bin Jabir, daripada bapa saudaranya Yazid bin Yazid
bin Jabir, daripada bapanya Yazid bin Jabir, bahawa dia berkata:
"Nabi SAW. mengahwini Aisyah RA ketika beliau
berusia tujuh tahun, dan Baginda tinggal bersama dengannya ketika beliau
berusia sembilan tahun."
Yazid bin Jabir disebutkan di kalangan Tabi'in oleh Ibnu
Hibban dalam al-Thiqat.
Secara zahirnya, Tabi'in ini menyatakan ucapan tersebut
berdasarkan apa yang didengarnya daripada beberapa perawi yang meriwayatkannya
daripada Aisyah RA. Oleh itu, ia tidak memberi manfaat dalam menguatkan
pendapat tersebut, memandangkan ia kembali kepada sumber asal yang sama (iaitu
Aisyah sendiri).
Pendapat Kedua
tentang Umur Saidatina Aisyah RA
Boleh dikatakan bahawa Rasulullah SAW mengakad nikah
dengan Aisyah ketika beliau berusia 14 tahun, dan Baginda hidup bersamanya
ketika beliau berumur 17 tahun menghampiri 18 tahun. Ini bermakna beliau
dilahirkan 4 tahun sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul.
Inti pati pandangan ini telah dinyatakan dalam salah satu nas
menurut Ibnu Ishaq, serta dalam kata-kata al-Tabari pada salah satu daripada
dua tempat di mana beliau menyebutkan tentang kelahiran Aisyah RA, sepertimana
yang akan diterangkan dalam perenggan keempat dan kelima mengenai
petunjuk-petunjuk yang menyokong pandangan ini. Begitu juga, pandangan ini
terdapat dalam kenyataan Ibnu Abd al-Barr menerusi kitabnya al-Durar fi
Ikhtisar al-Maghazi wa al-Siyar ketika menyenaraikan nama-nama kaum
Muslimin terawal memeluk Islam, yang mana ia berbeza dengan pandangannya yang
disebutkan di dalam al-Isti'ab.
Petunjuk-petunjuk yang menunjukkan bahawa Aisyah RA
dilahirkan sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul dan bukan selepasnya ialah:
Petunjuk Pertama
Aisyah lebih muda daripada kakaknya, Asma' RA, dengan
perbezaan 10 tahun. Asma' telah dilahirkan 27 tahun sebelum Hijrah, yang
bererti beliau dilahirkan 14 tahun sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul. Ini
secara langsung bermakna Aisyah dilahirkan 4 tahun sebelum Nabi Muhammad SAW
menjadi Rasul.
Ibnu Abd al-Barr meriwayatkan di dalam al-Isti'ab dan
Ibnu 'Asakir dalam Tarikh Dimasyq melalui dua jalur sanad: daripada
al-Asma'i, daripada Ibnu Abi al-Zinad bahawa beliau berkata:
"Asma' binti Abu Bakar adalah lebih tua daripada
Aisyah sebanyak 10 tahun atau lebih kurang."
Ini adalah sanad yang baik (jayyid).
Abu Nu'aim pula berkata dalam Ma'rifah al-Sahabah
pada biografi Asma':
"Beliau dilahirkan 27 tahun sebelum permulaan Hijrah,
dan meninggal dunia pada tahun 73 Hijrah di Makkah, beberapa hari selepas
pembunuhan anaknya, Abdullah bin al-Zubair, ketika berusia 100 tahun."
Antara perkara yang menguatkan riwayat ini mengenai tahun
kelahiran Asma', Abu Nu'aim juga meriwayatkan daripada Asma' bahawa beliau
berkata:
"Aku melihat Zaid bin 'Amr bin Nufail sedang menyandarkan
belakangnya ke Kaabah sambil berkata: “Wahai sekalian kaum Quraisy, tidak ada
seorang pun dalam kalangan kalian pada hari ini yang berada di atas agama
Ibrahim selainku."
Zaid meninggal dunia semasa kaum Quraisy sedang membina
Kaabah, iaitu 5 tahun sebelum wahyu diturunkan kepada Rasulullah SAW,
sepertimana diriwayatkan oleh Ibnu Sa'd dalam al-Tabaqat daripada Sa'id
bin al-Musayyab, iaitu beliau meninggal dunia 18 tahun sebelum Hijrah. Oleh
itu, usia Asma' semasa mendengar ucapan Zaid bin 'Amr adalah 9 tahun.
Ini adalah munasabah (masuk akal) kerana seseorang yang mengingati butiran
seperti ini kebiasaannya berumur tidak kurang daripada 9 tahun.
Ibnu al-Athir berkata dalam Usd al-Ghabah: “Abu
Nu'aim berkata: Beliau (Asma') dilahirkan 27 tahun sebelum permulaan Hijrah.”
Ibnu Abd al-Barr pula berkata dalam al-Isti'ab: “Asma' meninggal dunia di
Makkah pada bulan Jamadilawal tahun 73 Hijrah, dan usianya ketika itu mencapai 100
tahun.”
Petunjuk Kedua
Al-Bukhari meriwayatkan daripada Aisyah RA bahawa beliau
berkata:
"Sungguh, telah turun wahyu di Makkah kepada
Muhammad SAW sewaktu aku masih seorang jariyah (remaja) yang masih
bermain-main: “Bahkan hari kiamat itulah hari yang dijanjikan kepada mereka,
dan hari kiamat itu lebih dahsyat dan lebih pahit” [al-Qamar: 46]. Tidaklah
surah al-Baqarah dan al-Nisa' diturunkan melainkan aku telah berada di sisi
Baginda (iaitu sudah berkahwin dan tinggal bersama Baginda)."
Al-Qurtubi berkata dalam tafsirnya:
“Ibnu Abbas berkata: "Jarak antara turunnya ayat ini
dengan perang Badar adalah 7 tahun."
Jika demikian keadaannya, ini bermakna ia diturunkan 4 tahun
sebelum Hijrah dan 8 tahun selepas Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul.
Ibnu Sidah dalam al-Muhkam dan Ibnu Manzur dalam Lisan
al-'Arab berkata:
“Al-Jariyah bermaksud: wanita muda (al-fatiyyah). Al-fatiyyah
ialah gadis remaja (al-syabbah). Seolah-olah mereka (orang Arab) menggunakan
perkataan al-jariyah untuk merujuk kepada kanak-kanak perempuan pada awal usia
remajanya yang aktif berlari ke sana ke mari.”
Maka, berapakah umur Aisyah ketika turunnya firman Allah SWT:
“Bahkan hari kiamat itulah hari yang dijanjikan kepada mereka, dan hari
kiamat itu lebih dahsyat dan lebih pahit” yang diturunkan 8 tahun selepas Nabi
Muhammad SAW menjadi Rasul?
Berdasarkan pendapat yang masyhur, umurnya ketika itu adalah
4 tahun, sedangkan kanak-kanak perempuan berusia 4 tahun tidak dipanggil dengan
istilah al-jariyah secara mutlak, yakni jika bukan dalam konteks
perbandingan antara lelaki dan perempuan. Maka, zahirnya yang lebih tepat ialah
umurnya ketika turunnya ayat tersebut adalah 15 tahun, dan inilah yang selari
dengan makna asal al-jariyah dari sudut bahasa.
Petunjuk Ketiga
Al-Bukhari meriwayatkan daripada Aisyah RA bahawa beliau
berkata:
"Semenjak aku sudah boleh berfikir, aku tidak mendapati
ibu bapaku melainkan telah pun memeluk agama Islam. Tidak ada sehari pun yang
berlalu melainkan Rasulullah SAW akan datang kepada kami pada dua hujung siang,
pagi dan petang. Apabila orang Islam diuji (dengan orang kafir Quraisy), Abu
Bakar telah keluar berhijrah menghala ke Habsyah sehinggalah apabila beliau
tiba di Bark al-Ghimad, beliau ditemui oleh Ibnu al-Dughunnah..." hingga
akhir hadis.
Sudut pendalilan daripada riwayat ini mengandungi dua
perkara:
Pertama: Seseorang kanak-kanak kebiasaannya tidak
dapat menyedari anutan agama ibu bapanya yang berbeza dengan agama majoriti
masyarakat sekelilingnya sebelum sekurang-kurangnya mencapai umur 4 tahun.
Jika Aisyah dilahirkan pada tahun ke-4 setelah Nabi Muhammad
SAW menjadi Rasul, dan mula menyedari persekitarannya pada tahun ke-8 setelah
Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul, maka kata-katanya "Semenjak aku sudah
boleh berfikir, aku tidak mendapati ibu bapaku melainkan telah pun memeluk
agama Islam" menjadi satu kenyataan yang sudah sedia maklum dan tiada
faedahnya. Hal ini kerana Abu Bakar telah diketahui umum sebagai orang yang
terawal memeluk Islam, dan Ummu Ruman juga telah memeluk Islam di Makkah pada
peringkat awal, sepertimana kata Ibnu Sa'ad.
Akan tetapi, jika beliau dilahirkan 4 tahun sebelum Nabi
Muhammad SAW menjadi Rasul, dan mula menyedari persekitarannya pada tahun
pertama Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul, barulah kenyataan ini membawa erti,
iaitu ketika beliau mula menyedari keadaan persekitarannya, beliau sudah melihat
kedua-dua ibu bapanya memeluk agama Islam, bukan hanya bapanya sahaja. Ini
adalah dalil bahawa kelahiran beliau berlaku sekitar 4 tahun sebelum Nabi
Muhammad SAW menjadi Rasul, sepertimana yang ditunjukkan oleh petunjuk-petunjuk
yang lain.
Kedua: Kata-katanya "apabila orang Islam
diuji (dengan orang kafir Quraisy), Abu Bakar telah keluar berhijrah menghala
ke Habsyah" yang dikaitkan dengan kesedarannya terhadap ibu bapanya
yang telah pun memeluk agama Islam, mengandungi isyarat halus bahawa beliau
ketika itu sedar akan peristiwa tersebut. Penghijrahan para Sahabat dari Makkah
menuju ke Habsyah berlaku pada pertengahan tahun ke-5 selepas Nabi Muhammad SAW
menjadi Rasul, dan hijrah kedua mereka ke sana berlaku pada akhir tahun ke-5
atau awal tahun ke-6.
Jika Aisyah dilahirkan pada tahun ke-4 selepas Nabi Muhammad
SAW menjadi Rasul, mustahil baginya untuk menyedari apa yang berlaku pada awal
tahun ke-6. Namun, jika beliau dilahirkan 4 tahun sebelum Nabi Muhammad SAW
menjadi Rasul, ini bermakna beliau mempunyai kemampuan untuk menyedari
peristiwa tersebut dengan jelas.
Petunjuk Keempat
Muhammad bin Ishaq berkata dalam al-Sirah al-Nabawiyyah
ketika menyebutkan nama-nama individu terawal yang memeluk Islam:
"Kemudian beberapa orang daripada kabilah-kabilah
Arab memeluk Islam, antaranya: Sa'id bin Zaid bin 'Amr bin Nufail, isterinya
Fatimah binti al-Khattab, Asma' binti Abu Bakar, dan Aisyah binti Abu Bakar
yang masih kecil... Kemudian, sesungguhnya Allah SWT memerintahkan Rasul-Nya
SAW supaya menyatakan secara terang-terangan apa yang dibawa olehnya, menyeru
manusia kepada perintah-Nya, dan berdakwah kepada Allah SWT. Baginda kadangkala
menyembunyikan sesuatu dan merahsiakannya sehinggalah diperintahkan untuk
menzahirkannya. Maka Baginda melalui beberapa tahun sejak pengutusannya,
sehinggalah Allah Ta'ala berfirman: “Oleh itu, sampaikanlah secara
terang-terangan apa yang diperintahkan kepadamu, dan berpalinglah daripada
orang-orang musyrik."
Kenyataan ini dinukilkan daripada Ibnu Ishaq tanpa sebarang
penolakan atau bantahan oleh: Ibnu Abi Khaithamah dalam al-Tarikh al-Kabir,
al-Baihaqi dalam Dala'il al-Nubuwwah, Ibnu Abd al-Barr dalam kitab al-Durar
fi Ikhtisar al-Maghazi wa al-Siyar, al-Kala'i dalam al-Iktifa', Ibnu
Kathir dalam al-Bidayah wa al-Nihayah, dan al-Maqrizi dalam Imta' al-Asma'.
Kata-kata Ibnu Ishaq ini bermaksud bahawa Aisyah berada
bersama mereka yang memeluk Islam semasa tempoh dakwah secara rahsia selepas Nabi
Muhammad SAW menjadi Rasul, dan beliau masih kecil. Jika tempoh dakwah secara
rahsia tersebut berlangsung selama 3 tahun, kemungkinan Aisyah telah dibawa ke
beberapa majlis tersebut pada akhir tempoh itu. Berdasarkan pandangan bahawa
beliau dilahirkan 4 tahun selepas Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul, perkara ini
sama sekali tidak munasabah kerana —menurut pandangan ini— beliau belum lagi
dilahirkan.
Namun, berdasarkan pandangan kedua, umur beliau pada masa
itu adalah 6 atau 7 tahun. Kemungkinan Ibnu Ishaq menyebut namanya dalam
kalangan umat Islam terawal –walaupun umurnya masih kecil– adalah disebabkan
kedudukan bapanya, Abu Bakar RA, dan untuk disebutkan bersama kakaknya, Asma',
yang berusia 10 tahun lebih tua daripadanya.
Petunjuk Kelima
Al-Tabari berkata di dalam kitab Tarikhnya:
"Abu Bakar telah berkahwin pada zaman Jahiliah
dengan Qutailah binti Abdul 'Uzza lalu melahirkan untuknya Abdullah dan Asma'.
Beliau juga berkahwin pada zaman Jahiliah dengan Ummu Ruman binti 'Amir lalu
melahirkan untuknya Abdul Rahman dan Aisyah. Kesemua empat orang anaknya ini
dilahirkan oleh kedua-dua isterinya yang telah kami sebutkan nama keduanya, pada
zaman Jahiliah."
Al-Tabari telah menyatakan dengan jelas bahawa Abu Bakar
berkahwin dengan isteri pertamanya, Qutailah binti Abdul 'Uzza pada zaman
Jahiliah dan beliau juga berkahwin dengan isteri keduanya, Ummu Ruman binti
'Amir pada zaman Jahiliah. Maka, tidak ada maknanya jika beliau berkata selepas
itu bahawa Abu Bakar mengahwini kedua-duanya pada zaman Jahiliah, kerana ia
hanyalah satu pengulangan yang tiada faedahnya.
Oleh itu, kata-katanya "Kesemua empat orang anaknya
ini dilahirkan oleh kedua-dua isterinya yang telah kami sebutkan nama kedunya, pada
zaman Jahiliah " sebenarnya bermaksud bahawa keempat-empat anaknya itu
dilahirkan pada zaman Jahiliah sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul.
Ini merupakan satu nas sejarah yang jelas lagi nyata bahawa
Aisyah RA dilahirkan sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul.
Petunjuk Keenam
Ibnu Abi 'Asim di dalam al-Ahad wa al-Mathani, al-Tabarani
di dalam al-Mu'jam al-Kabir, dan al-Hakim di dalam al-Mustadrak
telah meriwayatkan daripada Aisyah RA bahawa Khaulah binti Hakim, isteri kepada
Uthman bin Maz'un RA, berkata kepada Rasulullah SAW di Makkah:
"Wahai Rasulullah, tidakkah Tuan mahu
berkahwin?!"
Baginda bertanya: "Dengan siapa?"
Khaulah menjawab: "Jika Tuan mahu, dengan anak dara,
dan jika Tuan mahu, dengan janda."
Baginda bertanya lagi: "Siapakah anak dara
itu?"
Khaulah menjawab: "Anak perempuan kepada makhluk
Allah yang paling Tuan kasihi, iaitu Aisyah binti Abu Bakar."
Baginda bertanya: "Dan siapakah janda itu?"
Khaulah menjawab: "Saudah binti Zam'ah."
Baginda bersabda: "Pergilah dan sebutkan namaku
kepada kedua-duanya."
Peristiwa ini berlaku selepas kematian Saidatina Khadijah
RA, sepertimana yang dijelaskan dalam riwayat-riwayat lain.
Konteks riwayat ini menunjukkan bahawa Khaulah RA ingin
merisikkan untuk Rasulullah SAW selepas kewafatan Saidatina Khadijah
memandangkan Baginda telah menjadi duda. Amatlah jauh dari munasabah untuk
merisikkan seorang kanak-kanak yang berumur 6 tahun untuk Baginda dalam keadaan
sebegini! Namun, jika beliau berumur 14 tahun, ini adalah masuk akal.
Tidak syak lagi bahawa himpunan petunjuk ini yang menyokong
pendapat bahawa Nabi SAW mengakad akad nikah dengan Aisyah ketika umurnya 14
tahun, dan Baginda hidup bersamanya ketika umurnya menghampiri 18 tahun, merupakan
bukti yang jelas bahawa inilah pendapat yang sahih.
Adapun riwayat yang sabit daripada Aisyah bahawa Rasulullah
mengahwininya ketika beliau berumur 9 tahun, ia pasti merupakan satu kekeliruan
(waham). Beliau RA —berdasarkan pendapat yang dipilih di sini— telah
hidup sehingga berumur 75 tahun. Boleh jadi beliau telah mengalami sedikit
kelupaan mengenai perkara ini, lalu meriwayatkannya berdasarkan kekeliruannya.
Nampaknya tidak dapat dinafikan lagi bahawa riwayat yang
diriwayatkan daripada Aisyah RA ini adalah satu kekeliruan, berdasarkan
himpunan petunjuk yang telah disebutkan sebelum ini yang telah bercanggah
dengannya.
Petunjuk Ketujuh
Al-Tahawi telah meriwayatkan di dalam Ahkam al-Quran
daripada Ali bin Abdul Rahman, daripada al-Minjab bin al-Harith at-Tamimi, dan
daripada Fahd bin Sulaiman, daripada Muhammad bin Sa'id al-Asbahani,
kedua-duanya daripada Ali bin Mushir, daripada Hisyam bin 'Urwah, daripada
bapanya, daripada Aisyah RA bahawa beliau berkata:
"Apakah yang diketahui oleh Abu Sa'id al-Khudri dan
Anas bin Malik mengenai hadis Rasulullah SAW?! Sesungguhnya mereka berdua
hanyalah dua orang budak lelaki yang masih kecil."
[Ali bin Abdul Rahman bin Muhammad bin al-Mughirah adalah
seorang warga Kufah yang menetap di Mesir, seorang yang thiqah
(dipercayai), meninggal dunia pada tahun 272 Hijrah.
Al-Minjab bin al-Harith adalah warga Kufah, disebut oleh
Ibnu Hibban di dalam al-Thiqat, dan Muslim telah meriwayatkan
daripadanya banyak riwayat di dalam Sahihnya, serta dinilai sebagai thiqah
oleh al-Zahabi dan Ibnu Hajar, meninggal dunia pada tahun 231 Hijrah.
Fahd bin Sulaiman adalah warga Kufah yang datang ke Mesir,
seorang yang thiqah, meninggal dunia pada tahun 275 Hijrah.
Muhammad bin Sa'id al-Asbahani adalah warga Kufah, thiqah,
meninggal dunia pada tahun 220 Hijrah.
Ali bin Mushir adalah warga Kufah, thiqah, meninggal
dunia pada tahun 189 Hijrah.
Hisyam bin 'Urwah bin az-Zubair adalah warga Madinah yang
datang ke Iraq, seorang yang thiqah namun mungkin melakukan tadlis
(menyembunyikan kecacatan) pada sanad daripada bapanya di Iraq, dan meninggal
dunia pada tahun 146 Hijrah.
'Urwah bin az-Zubair adalah thiqah, meninggal dunia lebih
kurang pada tahun 94 Hijrah.]
Al-Tabarani telah meriwayatkannya di dalam al-Mu'jam
al-Kabir daripada Muhammad bin Abdullah al-Hadrami, daripada Minjab bin
al-Harith, daripada Ali bin Mushir, daripada Hisyam bin 'Urwah bahawa dia
berkata: Aisyah berkata... (lalu dia menyebutkan hadis tersebut).
[Muhammad bin Abdullah al-Hadrami yang digelar Mutayyan
adalah warga Kufah, thiqah, seorang al-Hafiz, meninggal dunia pada tahun
297 Hijrah dan hidup selama 95 tahun].
Sanad ini adalah terputus (munqati') antara Hisyam
bin 'Urwah dan Aisyah.
Ibnu 'Asakir telah meriwayatkannya daripada Abu al-Hasan Ali
bin al-Hasan al-Mawazini, daripada Abu al-Husain bin Abu Nasr, daripada Abu
Bakar Yusuf bin al-Qasim, daripada Ahmad bin Muhammad bin Sakin, daripada Ali
bin al-Haitham, daripada al-Mu'alla bin Mansur, daripada Ali bin Mushir,
daripada Hisyam bin 'Urwah, daripada bapanya, daripada Aisyah.
[Ali bin al-Hasan al-Mawazini adalah warga Damsyik, seorang
yang thiqah (dipercayai), meninggal dunia pada tahun 514 Hijrah.
Muhammad bin Abdul Rahman bin Abu Nasr adalah warga Damsyik,
seorang yang berintegriti ('adil) lagi dipercayai (ma'mun), meninggal
dunia pada tahun 446 Hijrah.
Yusuf bin al-Qasim al-Miyanji adalah seorang yang thiqah,
dilahirkan sebelum tahun 290 Hijrah dan meninggal dunia pada tahun 375 Hijrah.
Ahmad bin Muhammad bin Sakin az-Zanjani adalah saduq
(jujur), meninggal dunia sebelum tahun 300 Hijrah.
Ali bin al-Haitham adalah warga Baghdad, al-Bukhari
meriwayatkan satu hadis daripadanya di dalam Sahih-nya, dan Ibnu Hajar
menganggapnya maqbul (diterima riwayatnya).
Al-Mu'alla bin Mansur adalah warga Rayy yang menetap di
Baghdad, thiqah namun padanya terdapat sedikit kelemahan (layyin),
meninggal dunia pada tahun 211 Hijrah].
Ibnu Abdul Barr telah meriwayatkan secara mu’allaq (tanpa
sanad lengkap) di dalam Jami' Bayan al-'Ilm daripada Ali bin Mushir
dengan hadis tersebut secara bersambung sanad (kepada Aisyah). Maka barangkali
pendapat yang lebih kuat (rajih) ialah kata-kata ini sabit daripada
Aisyah RA.
Jika demikian keadaannya, maka adalah penting untuk
mengetahui tahun kelahiran Abu Sa'id al-Khudri RA dan Anas bin Malik RA supaya
perbandingan umur dapat dilakukan antara mereka berdua dengan Aisyah.
Kedua-dua mereka dilahirkan kira-kira 10 tahun sebelum
Hijrah. Manakala Aisyah —berdasarkan pendapat yang masyhur— adalah setahun
lebih muda daripada kedua-dua Sahabat ini. Maka tidak munasabah —jika beliau
lebih muda daripada mereka berdua— untuk beliau berkata tentang mereka: "Sesungguhnya
mereka berdua hanyalah dua orang budak lelaki yang masih kecil."
Akan tetapi —berdasarkan pendapat kedua— beliau adalah 7
tahun lebih tua daripada mereka berdua. Maka, setiap seorang daripada mereka
(Abu Sa'id dan Anas) —pada hari perkahwinan Aisyah yang berlaku kira-kira
setahun selepas Hijrah— berumur 11 tahun, manakala Aisyah berumur 18 tahun.
Oleh itu, beliau lebih peka menyedari peristiwa-peristiwa yang berlaku
berbanding dengan mereka berdua. Maka adalah munasabah jika beliau mengatakan
bahawa mereka berdua hanyalah dua orang budak lelaki yang masih kecil. Segala
puji bagi Allah atas taufik-Nya.
Petunjuk Kelapan
Ibnu Abi 'Asim di dalam al-Ahad wa al-Mathani, al-Daulabi
di dalam al-Zurriyyah al-Tahirah, al-Tahawi di dalam Musykil al-Athar,
al-Tabarani di dalam al-Mu'jam al-Kabir, dan al-Baihaqi di dalam Dala'il
al-Nubuwwah, telah meriwayatkan melalui sanad Muhammad bin Abdullah bin
'Amr bin Uthman, bahawa ibunya iaitu Fatimah binti al-Husain menceritakan
kepadanya bahawa Aisyah, isteri Nabi SAW, pernah berkata:
"Sesungguhnya Rasulullah SAW pada waktu sakit yang
membawa kepada kewafatannya telah bersabda kepada Fatimah: “Wahai anakku, dekatlah
kepadaku.” Lalu Fatimah mendekat kepada baginda, dan baginda membisikkan
sesuatu kepadanya seketika. Kemudian Fatimah menjauhinya dalam keadaan
menangis. Kemudian baginda bersabda lagi kepadanya: “Dekatlah kepadaku wahai
anakku.” Lalu dia mendekat kepada baginda, dan baginda membisikkan sesuatu
kepadanya seketika. Kemudian dia menjauhi Baginda dalam keadaan tertawa."
Maka Aisyah bertanya: "Wahai anakku, beritahulah
kepadaku apakah yang dibisikkan oleh bapamu kepadamu?"
Setelah Allah Ta'ala mewafatkan baginda, Fatimah menjawab: "Adapun
sekarang, ya (aku akan beritahu). Baginda membisikkan kepadaku pada kali
pertama, lalu memberitahuku bahawa Jibril biasanya menyemak al-Quran dengan
baginda sekali pada setiap tahun, dan dia telah menyemak al-Quran denganku pada
tahun ini sebanyak dua kali. Maka perkara itu membuatkan aku menangis. Kemudian
baginda membisikkan kepadaku pada kali terakhir, lalu memberitahuku bahawa aku
adalah ahli keluarganya yang paling awal yang akan menyusulinya, dan baginda
bersabda: “Sesungguhnya engkau adalah penghulu wanita ahli syurga setelah
al-Batul Maryam binti Imran.” Maka aku tertawa disebabkan hal itu."
[Muhammad bin Abdullah bin 'Amr bin Uthman bin Affan adalah
warga Madinah, seorang perawi yang daif, meninggal dunia pada tahun 145.
Ibunya, Fatimah anak perempuan kepada al-Husain yang mati
syahid RA, telah meriwayatkan daripada sekelompok Sahabat dan sekelompok perawi
yang thiqah (dipercayai) telah meriwayatkan daripadanya. Ibnu Hibban
telah menyebutnya di dalam al-Thiqat, dan Ibnu Hajar telah menilainya
sebagai thiqah].
Maka sanad ini adalah daif.
Sudut pendalilan (daripada kisah ini) ialah Aisyah telah
memanggil Fatimah RA dalam riwayat ini dengan panggilan "Wahai
anakku".
Fatimah —menurut pendapat yang paling masyhur— telah
dilahirkan 5 tahun sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul, atau sejurus
sebelum Baginda menjadi Rasul, atau sejurus selepasnya.
Jika Aisyah dilahirkan 4 tahun selepas Nabi Muhammad SAW
menjadi Rasul, ini bermakna Fatimah adalah 9 atau 4 tahun lebih tua
daripadanya! Sangat pelik dan jauh dari munasabah bagi seseorang yang lebih
muda untuk memanggil orang yang lebih tua daripadanya dengan jarak umur
sebegitu dengan panggilan "Wahai anakku", walaupun dia adalah
isteri kepada bapanya.
Namun, jika Aisyah dilahirkan 4 tahun sebelum Nabi Muhammad
SAW menjadi Rasul, ini bermakna Fatimah adalah setahun (atau mungkin beberapa
bulan) lebih tua daripadanya, atau 3 tahun lebih muda daripadanya.
Maka bagi sesiapa yang menguatkan pendapat bahawa Fatimah
adalah 3 tahun lebih muda, tidaklah mustahil bagi orang yang lebih tua
memanggil orang yang lebih muda dengan panggilan "Wahai anakku".
Manakala bagi sesiapa yang menguatkan pendapat bahawa
Fatimah adalah setahun atau beberapa bulan lebih tua —dan ini adalah pendapat
yang lebih masyhur— perbezaan kecil ini tidak menjadi penghalang bagi orang
yang lebih muda memanggil orang yang lebih tua dengan "Wahai
anakku", memandangkan yang lebih muda itu adalah isteri kepada bapanya
manakala yang lebih tua itu adalah anak tirinya.
Maka, di dalam riwayat ini terdapat satu petunjuk yang jelas
bahawa Saidatina Aisyah telah dilahirkan sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi
Rasul, berkemungkinan 4 tahun (sebelumnya), dan bukannya 4 tahun selepasnya.
Riwayat ini walaupun lemah sanadnya, namun ia tidak mengapa untuk dijadikan syawahid
(riwayat sokongan), kerana ruang bagi penggunaan qarinah (petunjuk) itu adalah
luas.
Petunjuk Kesembilan
Ibnu Abi 'Asim di dalam al-Ahad wa al-Mathani, Ibnu
Rahawaih, Ibnu Hanbal, al-Tabari di dalam al-Tarikh, al-Tabarani di
dalam al-Kabir, al-Hakim, dan al-Baihaqi telah meriwayatkan melalui
pelbagai sanad daripada Muhammad bin 'Amr, daripada Yahya bin Abdul Rahman bin
Hatib, daripada Aisyah bahawa beliau berkata:
“Apabila Khadijah meninggal dunia, Khaulah binti Hakim,
isteri Uthman bin Maz'un berkata: "Wahai Rasulullah, tidakkah Tuan mahu
berkahwin?!" Baginda bertanya: "Dengan siapa?" Khaulah menjawab:
"Jika Tuan mahu, dengan anak dara, dan jika Tuan mahu, dengan janda."
Baginda bertanya: "Siapakah anak dara itu?" Khaulah menjawab:
"Anak perempuan kepada makhluk Allah yang paling Tuan kasihi, iaitu Aisyah
binti Abu Bakar." Baginda bertanya: "Dan siapakah janda itu?"
Khaulah menjawab: "Saudah binti Zam'ah."
Di dalam hadis ini dinyatakan bahawa Khaulah binti Hakim
berkata kepada Abu Bakar: "Rasulullah mengutusku untuk merisik Aisyah
untuk baginda."
Lalu Abu Bakar berkata kepadanya: "Tunggulah",
dan beliau pun keluar.
Ummu Ruman, ibu Aisyah, berkata kepada Khaulah: "Sesungguhnya
Mut'im bin 'Adi pernah menyebut nama Aisyah untuk anak lelakinya. Demi Allah,
Abu Bakar tidak pernah memungkiri janji yang telah dibuatnya."
Lalu Abu Bakar menemui Mut'im bin 'Adi, dan bersamanya ada
isterinya, ibu kepada pemuda tersebut. Isterinya berkata: "Wahai Ibnu
Abu Quhafah (Abu Bakar), mungkinkah engkau akan menyelewengkan (agama) anak
kami dan memasukkannya ke dalam agama yang sedang engkau anuti jika dia
berkahwin dengan keluargamu?!"
Abu Bakar berkata kepada Mut'im bin 'Adi: "Adakah
engkau juga berkata seperti apa yang dikatakannya ini?!"
Mut'im menjawab: "Memang begitulah yang
dikatakannya."
Maka Abu Bakar pun keluar, dan Allah SWT telah menghilangkan
daripada dirinya bebanan janji yang pernah dilakukannya itu.
Sebahagian pengkaji berpandangan bahawa Aisyah telah pun
bertunang dengan Jubair bin Mut'im bin 'Adi sebelum risikan daripada Nabi SAW!
Mereka menganggap perkara ini sebagai petunjuk bahawa usia Aisyah pada waktu
risikan Nabi terhadapnya adalah jauh melebihi 6 tahun.
Namun, aku berpandangan bahawa tanggapan ini kurang tepat.
Hal ini kerana Aisyah belum lagi bertunang dengan Jubair bin Mut'im, sebaliknya
Mut'im bin 'Adi sekadar menyebut namanya untuk ditunangkan dengan anak
lelakinya dan beliau telah mendapat janji persetujuan daripada Abu Bakar.
Perkara seumpama ini kerap berlaku dalam kalangan masyarakat walaupun pihak
perempuan dan pihak lelaki yang dirisikkan itu kedua-duanya masih kanak-kanak
kecil, malah mungkin baru berusia setahun atau 2 tahun.
Beberapa tahun lalu, aku pernah mendengar salah seorang
sahabat menetapkan pendalilan ini, iaitu Aisyah telah bertunang dengan Jubair
bin Mut'im. Akan tetapi, aku tidak memasukkannya ke dalam senarai petunjuk yang
disebutkan sebelum ini kerana aku mendapatinya tidak meyakinkan.
Namun, kini telah jelas kepadaku sudut pendalilannya yang
menunjukkan bahawa Aisyah dilahirkan sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul.
Konteks kisah ini menunjukkan bahawa Mut'im bin 'Adi dan
isterinya masih berpegang teguh dengan syirik dan amat membenci untuk memeluk
Islam. Mereka juga tidak mahu anak lelaki mereka bertukar kepada agama baharu
ini sekiranya dia berkahwin dengan Aisyah. Sudah sedia maklum bagaimana
kesungguhan Abu Bakar RA yang amat kuat dalam berdakwah dan menyeru orang ramai
agar memeluk agama ini.
Maka, sangatlah jauh dari munasabah —jika Aisyah RA
dilahirkan 4 tahun selepas Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul— untuk Mut'im bin
'Adi –yang bersikap tegas memegang ajaran syiriknya itu– merisik Aisyah untuk
anak lelakinya, dan Abu Bakar pula bersetuju dengan perkara tersebut.
Maka, tiada kemungkinan lain melainkan Mut'im bin 'Adi menyebut
Aisyah untuk ditunangkan dengan anak lelakinya serta mengambil janji
persetujuan daripada Abu Bakar mengenainya, sebenarnya berlaku sebelum Nabi
Muhammad SAW menjadi Rasul. Ini bermakna Aisyah telah dilahirkan sebelum Nabi
Muhammad SAW menjadi Rasul, dan bukannya selepasnya.
Petunjuk Kesepuluh
Al-Bukhari meriwayatkan daripada Anas RA bahawa beliau
berkata:
"Pada hari peperangan Uhud, aku melihat Aisyah binti
Abu Bakar dan Ummu Sulaim menyingsing pakaian mereka —sehingga aku dapat
melihat gelang kaki mereka— sambil mereka 'tanquzan' (melompat membawa) kirbat-kirbat
(bekas air dibuat daripada kulit) di atas belakang mereka, lalu menuangkannya
ke dalam mulut-mulut pasukan tentera (yang cedera). Kemudian mereka berpatah
balik, mengisinya semula, lalu mereka datang dan menuangkannya ke dalam
mulut-mulut mulut-mulut pasukan tentera (yang cedera)."
Al-Bukhari berkata: "Selain Anas berkata: “mereka
bedua ‘tanqulan’ (mengangkut) kirbat-kirbat."
Begitulah juga lafaznya dalam Sahih Muslim, dan Ibnu
Hajar menukilkan bahawa lafaznya juga sedemikian di dalam Mustakhraj
al-Isma'ili.
Umur Aisyah pada hari peperangan Uhud —berdasarkan pendapat
yang masyhur— adalah 11 tahun. Manakala berdasarkan pendapat yang mahjur
(lemah), umurnya adalah 19 tahun.
Al-Khattabi berkata dalam kitabnya A'lam al-Hadis: “Perkataan
Anas: ‘tanquzan’, makna al-naqz ialah melompat, dan aku mengira
ia sebenarnya ‘tazfiran’. Al-Zafr bermaksud: memikul kirbat-kirbat
yang berat, dan kirbat itu sendiri dipanggil al-zifr.”
Aku katakan: Lafaz "tanquzan al-qirab"
tiada makna yang sesuai di sini. Al-Khattabi RH telah melakukan perkara yang
tepat apabila mentafsirkan al-zafr sebagai memikul kirbat-kirbat yang
berat, dan dalam Lisan al-'Arab oleh Ibnu Manzur terdapat bukti bahawa
dari sudut isytiqaq (terbitan kata) ia menyokong tafsiran tersebut.
Jika keadaannya sedemikian, perkara ini tidak munasabah
berdasarkan pendapat yang masyhur. Hal ini kerana seseorang yang baru berumur 11
tahun –apatah lagi Aisyah terkenal dengan fizikalnya yang kurus dan tidak
berisi pada waktu kecil– kebiasaannya tidak mampu untuk memikul kirbat-kirbat
air yang berat lalu menuangkannya ke dalam mulut orang-orang yang tercedera,
kemudian berpatah balik untuk mengisinya dengan air, dan datang membawanya
semula berulang kali. Ini berbeza bagi seseorang yang telah berumur 19 tahun.
Ini bermakna inilah pandangan yang lebih kuat (rajih).
Mungkin setiap satu daripada petunjuk-petunjuk yang
disebutkan di atas –secara tersendirinya– merupakan dalil yang tidak cukup kuat
untuk membuktikan berlakunya kekeliruan (waham) dalam riwayat yang
masyhur mengenai Saidatina Aisyah RA. Namun begitu, himpunan kesemua petunjuk
tersebut membentuk satu dalil yang kukuh mengenainya.
Kesimpulan kajian:
Berdasarkan himpunan beberapa petunjuk tersebut, pandangan
yang lebih kuat (rajih) menunjukkan bahawa Saidatina Aisyah RA
dilahirkan 4 tahun sebelum Nabi Muhammad SAW menjadi Rasul. Rasulullah SAW
telah mengakad nikah dengannya pada tahun ke-10 selepas Baginda menjadi Rasul,
iaitu ketika beliau berusia 14 tahun, iaitu 3 tahun sebelum Hijrah. Baginda berumah
tangga bersama beliau pada akhir tahun pertama selepas Hijrah ketika usianya
menghampiri 18 tahun.
Hadis yang diriwayatkan mengenai penetapan umur Aisyah
adalah 6 tahun pada hari akad dan 9 tahun pada hari berumah tangganya memang betul
diriwayatkan daripada beliau melalui beberapa sanad yang sahih. Namun, ia
bercanggah dengan petunjuk sejarah yang kukuh. Oleh itu, ia adalah syaz
(ganjil) dan dianggap berpunca daripada kekeliruan.
Para ulama RH telah menyebutkan bahawa sekiranya matan
sesuatu hadis bercanggah dengan fakta sejarah yang lebih kuat kedudukannya,
maka hadis tersebut ditolak. Hal ini kerana perkara tersebut menunjukkan bahawa
kecacatan telah menyusup ke dalamnya disebabkan oleh salah seorang perawinya
telah terkeliru.
Dan Allah jua yang lebih mengetahui.
Ditulis oleh Salahuddin bin Ahmad al-Idlibi.
Segala puji tertentu bagi Allah, Tuhan sekalian alam.
Kesimpulan Ringkas
Kajian Umur Saidatina Aisyah RA Ketika Berkahwin
Dua Pendapat Utama:
Pendapat Masyhur:
- Aisyah RA diakad nikah ketika berusia 6 tahun dan berumah
tangga ketika berusia 9 tahun.
- Bermakna beliau dilahirkan 4 tahun selepas kenabian
Rasulullah.
- Bersandarkan riwayat daripada Aisyah sendiri dengan sanad
yang sahih dalam Sahih al-Bukhari dan Muslim.
Pendapat Kedua (Dianggap kuat oleh Syeikh Dr Salahuddin
al-Idlibi):
- Aisyah RA diakad nikah ketika berusia 14 tahun dan berumah
tangga ketika berusia hampir 18 tahun.
- Bermakna beliau dilahirkan 4 tahun sebelum kenabian.
Sepuluh Petunjuk Yang Menyokong Pendapat Kedua:
1 - Perbezaan umur dengan Asma': Asma' lebih tua 10
tahun daripada Aisyah dan dilahirkan 27 tahun sebelum Hijrah, maka Aisyah
dilahirkan 4 tahun sebelum kenabian.
2 - Gelaran ‘jariyah’ (gadis remaja): Aisyah
menyebut dirinya sebagai ‘jariyah’ ketika turunnya surah al-Qamar, iaitu
8 tahun selepas kenabian. Menurut pendapat masyhur, umurnya ketika itu baru 4
tahun, sedangkan gelaran ‘jariyah’ tidak sesuai untuk kanak-kanak seusia
itu.
3 - Kesedaran terhadap keislaman ibu bapa: Aisyah
berkata beliau tidak pernah sedar melainkan kedua ibu bapanya sudah beragama
Islam. Kenyataan ini hanya bermakna jika beliau lahir sebelum kenabian, bukan
selepasnya.
4 - Disenaraikan dalam kalangan Muslim terawal: Ibn
Ishaq menyenaraikan Aisyah antara orang yang memeluk Islam semasa tempoh dakwah
Nabi secara rahsia. Jika beliau lahir 4 tahun selepas kenabian, beliau belum
pun wujud ketika itu.
5 - Kenyataan al-Tabari: Al-Tabari menyatakan dengan
jelas bahawa keempat-empat anak Abu Bakar, termasuk Aisyah, dilahirkan pada
zaman Jahiliah, iaitu sebelum kenabian.
6 - Risikan Khaulah binti Hakim: Sangat jauh dari
munasabah untuk merisik kanak-kanak berusia 6 tahun kepada Rasulullah SAW
selepas kewafatan Khadijah, tetapi munasabah jika beliau berusia 14 tahun.
7 - Aisyah menggelar Abu Sa'id dan Anas sebagai ‘budak
kecil’: Menurut pendapat masyhur, Aisyah lebih muda setahun daripada
mereka, maka tidak munasabah beliau memanggil mereka demikian. Menurut pendapat
kedua, beliau 7 tahun lebih tua, maka panggilan itu munasabah.
8 - Aisyah memanggil Fatimah "wahai anakku":
Menurut pendapat masyhur, Fatimah lebih tua 4 atau 9 tahun daripada Aisyah,
maka panggilan itu sangat ganjil. Menurut pendapat kedua, usia mereka hampir
sebaya atau Aisyah sedikit lebih tua, maka panggilan itu wajar kerana Aisyah
adalah isteri bapanya.
9 - Risikan Mut'im bin 'Adi: Mut'im yang berpegang
teguh dengan syirik tidak mungkin merisik Aisyah untuk anaknya selepas zaman kenabian
dengan persetujuan Abu Bakar. Risikan itu pasti berlaku sebelum zaman kenabian,
bermakna Aisyah sudah pun lahir ketika itu.
10 – Mengangkut air ketika Perang Uhud: Kanak-kanak
berusia 11 tahun yang bertubuh kurus tidak mampu memikul kirbat air yang berat
berulang kali, tetapi munasabah bagi seorang wanita berusia 19 tahun.
Rumusan Akhir:
- Himpunan kesemua petunjuk ini membentuk dalil yang kukuh
bahawa Aisyah RA dilahirkan 4 tahun sebelum kenabian.
- Baginda SAW mengakad nikah dengannya pada tahun ke-10
kenabian (umur 14 tahun) dan berumah tangga dengannya pada akhir tahun pertama
Hijrah (umur hampir 18 tahun).
- Riwayat yang menyebut umur 6 dan 9 tahun, walaupun sahih
sanadnya, dianggap syaz kerana bercanggah dengan petunjuk-petunjuk
sejarah yang lebih kuat, dan ia berkemungkinan berpunca daripada kekeliruan (waham)
Aisyah RA.
