Kesungguhan al-Hafiz Ibn Hajar Terhadap Waktu

Terkumpul banyak cara-cara menjaga waktu dalam kehidupan al-Imam al-Hafiz Ahmad bin Ali Ibn Hajar al-Asqalani (773H-852H), semoga Allah merahmatinya.

Muridnya, al-Hafiz al-Sakhawi - semoga Allah Ta'ala merahmatinya - berkata:

“Sesungguhnya tumpuan beliau hanyalah pada menelaah dan membaca, mendengar (hadis), beribadah, mengarang, dan memberi faedah (kepada murid), sehinggakan beliau tidak membiarkan walau sesaat pun daripada waktunya kosong daripada salah satu perkara tersebut, bahkan ketika makan dan dalam perjalanannya, sebagaimana yang diceritakan kepadaku oleh sebahagian rakan-rakannya yang bersamanya dalam perjalanannya. Apabila Allah menghendaki sesuatu perkara (untuk seseorang), Dia menyediakan sebab-sebabnya (untuk orang itu).”

Al-Biqa'i berkata tentangnya dalam Unwan al-Zaman:

“Beliau banyak berpuasa, sangat sedikit makannya…

Aku telah mendengar beliau - semoga Allah merahmatinya - berkata lebih dari sekali: ‘Sesungguhnya aku hairan dengan orang yang duduk kosong tanpa sebarang kesibukan.’

Perkata yang menunjukkan kebenaran kata-kata beliau itu ialah apa yang diberitahu kepadaku oleh sebahagian sahabat kami, bahawa dia melihat Ibnu Hajar suatu hari di Madrasah al-Salihiyyah al-Najmiyyah (yang diasaskan oleh al-Malik al-Salih Najmuddin Ayyub dan terdiri daripada empat buah madrasah, satu untuk setiap mazhab), dan beliau sedang duduk di salah sebuah biliknya, dan pada ketika itu tiada sebarang kitab pun di sisinya.

Maka beliau meminta sebuah mushaf daripada sebahagian orang yang hadir, lalu orang itu segera memberikannya. Lalu beliau mula membaca daripadanya, dan beliau melalui satu surah yang mana penulisnya telah melakukan kesilapan dalam pengiraan ayatnya, maka beliau menulis di sebelahnya pada nota tepi: ‘Yang betul ialah sekian,’ atau: ‘Bahkan bilangannya ialah sekian.’

Maka tidak sanggup beliau - semoga Allah meredainya - untuk duduk menganggur, dan beliau tidak membiarkan mushaf itu tanpa faedah.

Beginilah kebiasaannya pada kebanyakan kitab-kitab ilmiah, sastera dan lain-lain yang dijumpainya.

Antara perkara yang menunjukkan beliau tidak mensia-siakan waktunya tanpa ibadah ialah bahawa beliau pernah pergi ke Madrasah al-Mahmudiyyah lalu tidak menjumpai kuncinya kerana beliau telah terlupa membawanya dari rumahnya. Maka beliau mengarahkan agar seorang tukang kayu dipanggil, dan beliau pun mula bersolat sehingga tukang kayu itu selesai membuka pintu.

Dikatakan kepadanya: ‘Kalaulah tuan menghantar seseorang untuk mengambil kunci dari rumah, bukankah itu lebih mudah?’

Maka beliau menjawab: ‘Ini lebih cepat, dan manfaat diperoleh dengan adanya kunci yang kedua.’

Beliau pernah bersama menantunya, al-Qadhi Muhibbuddin Ibn al-Asyqar, di al-Samasim, al-Khanqah (nama tempat di Mesir), lalu beliau mengeluarkan sebuah mushaf kecil dari poketnya, dan mula membaca daripadanya.

Beliau - semoga Allah merahmatinya - apabila duduk bersama jemaah selepas Isyak dan pada waktu-waktu lain untuk berbincang ilmu, tasbihnya berada di dalam lengan bajunya sehingga tiada siapa yang dapat melihatnya, dan beliau terus memutarkannya sambil bertasbih atau berzikir pada sebahagian besar waktu duduknya. Kadang-kadang ia terjatuh dari lengan bajunya, lalu beliau berasa resah kerananya disebabkan keinginan beliau untuk menyembunyikannya.

Ketika Syeikh Gharsuddin Khalil al-Husaini solat Tarawih di sebelahnya, Ibnu Hajar bertanya kepadanya tentang ayat-ayat mutasyabih dalam al-Quran, supaya waktu duduknya di antara dua rakaat Tarawih tidak kosong daripada sebarang faedah.”

Sumber:

Qimah al-Zaman ‘Inda al-‘Ulama oleh Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah.

Belajar Bawah Cahaya Bulan Kerana Miskin

Dinyatakan dalam Tabyin Kazib al-Mufatri oleh al-Hafiz Ibn ‘Asakir, pada biografi Abu Mansur Muhammad bin al-Husain al-Ayyubi al-Naisaburi, yang meninggal dunia pada tahun 421H, semoga Allah Ta'ala merahmatinya, seperti berikut:

“Al-Ustaz al-Imam, Hujjatuddin, empunya penjelasan (al-bayan), hujah (al-hujjah) dan bukti (al-burhan), serta lidah yang fasih dan pandangan yang benar.

Beliau adalah yang paling mendalam pandangannya dalam mazhab al-Asy'ari berbanding sesiapa pun pada zamannya, dan berbanding orang yang mendahuluinya serta yang datang selepasnya.

Beliau mempunyai karangan-karangan yang masyhur lagi diterima di sisi para imam Usul, seperti Talkhis al-Dala'il.

Beliau berguru dengan al-Ustaz Abu Bakar bin Furak pada masa kecilnya, dan menamatkan pengajian dengannya, serta sentiasa mengikut jalannya.

Beliau seorang yang bersungguh-sungguh, meskipun dalam keadaan fakir dan serba kekurangan, sehinggakan beliau menulis nota pelajarannya dan menelaahnya di bawah cahaya bulan, kerana kesempitan hidupnya untuk mendapatkan minyak pelita.

Walaupun begitu, beliau tetap teguh menanggung kemiskinan dan sentiasa bersifat warak, serta tidak mengambil sedikit pun daripada harta syubhah.”

Sumber:

Safahat Min Sabr al-‘Ulama oleh Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah.

Jual Kayu Bumbung Rumah Demi Ilmu

Imam Malik, imam Dar al-Hijrah al-Nabawiyyah (Madinah), dilahirkan pada tahun 95H, dan meninggal dunia pada tahun 179H, semoga Allah meredainya.

Beliau telah ditimpa kemiskinan sehingga beliau menjual kayu kasau bumbung rumahnya.

Al-Qadhi 'Iyadh, syeikh mazhab Maliki pada zamannya, berkata dalam kitabnya, Tartib al-Madarik li Ma'rifat A'lam Mazhab Malik, pada Bab Permulaan Malik Menuntut Ilmu dan Kesabarannya Terhadapnya:

“Ibn al-Qasim berkata: Menuntut ilmu telah menyebabkan Malik terpaksa meruntuhkan bumbung rumahnya lalu menjual kayu-kayunya! Kemudian, dunia datang melimpah kepadanya selepas itu.”

Kemudian, al-Qadhi 'Iyadh menukilkan:

“Malik berkata: Perkara ini - iaitu ilmu - tidak akan diperoleh sehingga dirasai di dalamnya rasa kefakiran.”

Sumber:

Safahat Min Sabr al-‘Ulama oleh Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah.

Tinggal Pengebumian Anak Demi Ilmu

Seorang Imam yang agung lagi bijaksana, al-Qadhi Abu Yusuf, beliau sangat tekun mendampingi gurunya, Imam Abu Hanifah.

Beliau mengikuti majlis pengajiannya selama 17 tahun atau 29 tahun, tidak pernah terlepas solat Subuh bersamanya, dan tidak pernah berpisah daripadanya pada hari raya Aidilfitri mahupun Aidiladha, melainkan kerana sakit.

Muhammad bin Qudamah meriwayatkan, katanya: Aku mendengar Syuja‘ bin Makhlad berkata: Aku mendengar Abu Yusuf berkata:

“Seorang anakku telah meninggal dunia, maka aku tidak menghadiri urusan persiapannya mahupun pengebumiannya. Aku menyerahkannya kepada jiran-jiranku dan kaum kerabatku, kerana bimbang akan terlepas daripadaku sesuatu (ilmu) daripada Abu Hanifah yang penyesalannya tidak akan hilang daripadaku.”

Sumber:

Qimah al-Zaman ‘Inda al-‘Ulama oleh Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah.

Al-Biruni Belajar Ilmu Faraid Ketika Nazak

Dinyatakan dalam Mu'jam al-Udaba' karya Yaqut al-Hamawi, pada biografi Imam ahli falak dan ahli matematik yang tiada tandingan, ahli sejarah, ahli bahasa, sasterawan yang bijaksana, penghimpun pelbagai cabang ilmu, Abu al-Rayhan al-Biruni (Muhammad bin Ahmad al-Khawarizmi), yang dilahirkan pada tahun 362H, dan meninggal dunia pada tahun 440H, semoga Allah Ta'ala merahmatinya:

“Adapun Abu al-Rayhan, walaupun usianya panjang, dan kedudukannya yang tinggi dalam pelbagai perkara, beliau sentiasa tekun dalam menuntut ilmu, menumpukan perhatian kepada mengarang kitab, merungkai segala permasalahan ilmunya, dan serta dan menguasai sepenuhnya segala aspeknya, sama ada yang tersembunyi (rumit) mahupun yang nyata.

Tangannya hampir tidak pernah lekang dari pena, matanya dari menelaah, dan hatinya dari berfikir, melainkan pada dua hari perayaan: Nairuz (perayaan tahun baru di Iran) dan Mihrajan (awal musim luruh) dalam setahun, bagi menyediakan keperluan hidup yang mendesak, iaitu bekalan makanan sekadar cukup untuk meneruskan hidup dan pakaian yang diperlukan.

Kemudian, rutin harian beliau pada hari-hari lain hanyalah menumpukan diri pada ilmu, iaitu merungkai segala permasalahan yang rumit dan menjelaskan perkara-perkara yang sukar difahami.

Al-Faqih Abu al-Hasan Ali bin Isa al-Walwaliji menceritakan, katanya:

Aku masuk menemui Abu al-Rayhan ketika beliau sedang nazak, nafasnya tersekat-sekat, dan dadanya terasa sempit - beliau telah mencapai umur 78 tahun -, lalu beliau berkata kepadaku dalam keadaan itu:

Bagaimanakah yang engkau terangkan kepadaku suatu hari dahulu tentang kiraan nenek-nenek yang fasid (tidak mendapat warisan) - iaitu yang dari sebelah ibu -?

Maka aku berkata kepadanya kerana berasa kasihan terhadapnya: Dalam keadaan sebegini?"

Beliau berkata kepadaku: Wahai tuan! Aku meninggalkan dunia ini dalam keadaan mengetahui masalah ini, tidakkah itu lebih baik daripada aku meninggalkannya dalam keadaan jahil mengenainya?"

Maka aku mengulangi perkara itu kepadanya, dan beliau menghafalnya serta beliau sempat mengajarkan kepada aku perkara yang telah beliau janjikan (sebelum ini).

Aku pun keluar dan ketika aku berada di jalan, aku terdengar jeritan (tangisan kematian)!”

Imam yang tiada tandingan dalam ilmu ini menguasai lima bahasa: Arab, Suryani, Sanskrit, Farsi, dan Hindi, dan telah meninggalkan karya-karya dalam bidang ilmu falak, perubatan, matematik, sastera, bahasa, sejarah dan lain-lain yang melebihi 120 buah karangan.

Orientalis Jerman yang terkemuka, Carl Sachau berkata tentangnya: “Sesungguhnya beliau adalah akal teragung yang pernah dikenali oleh sejarah.”

Orientalis Belgium yang masyhur, George Sarton berkata: “Al-Biruni adalah daripada kalangan tokoh-tokoh teragung Islam, dan daripada kalangan ulama-ulama terkemuka dunia.” 

Sumber:

Qimah al-Zaman ‘Inda al-‘Ulama oleh Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah.

Tak Basuh Baju Kerana Sibuk Dengan Ilmu

Dinyatakan dalam Tazkirah al-Huffaz, pada biografi Imam Syu'bah bin al-Hajjaj al-Wasiti al-Basri, yang merupakan salah seorang gedung ilmu.

Muridnya, Abu Qatan berkata:

“Pakaian Syu'bah warnanya seperti tanah.”

Perkara itu adalah kerana kesibukan beliau dengan ilmu, dan ketiadaan masanya untuk membasuh pakaiannya itu disebabkan kesibukannya dengan ilmu.

Sumber:

Safahat Min Sabr al-‘Ulama – Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah.

Fokus dalam Menuntut Ilmu

Al-Hafiz al-Khatib al-Baghdadi, semoga Allah Ta'ala merahmatinya, telah menukilkan dalam kitabnya, al-Jami' li Akhlaq al-Rawi wa Adab al-Sami' daripada Abu Ahmad Nasr bin Ahmad al-'Iyadli al-Faqih al-Samarqandi:

“Ilmu ini tidak akan diperoleh melainkan oleh orang yang menutup kedainya, merosakkan kebunnya, meninggalkan saudara-saudaranya, dan ahli keluarganya yang paling dekat meninggal dunia namun dia tidak menghadiri jenazahnya.”

Al-Qadhi Badruddin bin Jama'ah, semoga Allah Ta'ala merahmatinya, berkata dalam kitabnya, Tazkirat al-Sami' wa al-Mutakallim bi Adab al-'Alim wa al-Muta'allim, selepas beliau menukilkan apa yang diriwayatkan oleh al-Khatib:

“Semua ini - walaupun terdapat unsur keterlaluan (mubalaghah) di dalamnya - namun yang dimaksudkan dengannya ialah ilmu itu mesti disertai dengan penumpuan hati dan penyatuan fikiran.

Dikatakan sebahagian masyaikh (guru-guru) memerintahkan seorang muridnya dengan (perkara) yang seumpama dengan apa yang diriwayatkan oleh al-Khatib, perkara kemuncak yang diperintahkannya ialah guru itu berkata: Celuplah (warnakanlah) pakaianmu supaya fikiranmu tidak disibukkan dengan (urusan) membasuhnya.”

Sumber:

Safahat Min Sabr al-‘Ulama – Syeikh Abdul Fattah Abu Ghuddah.