Amirul Mukminin Dalam Ilmu Hadis

Kedudukan Tertinggi dan Pengertian Gelaran

Gelaran ini merupakan gelaran periwayatan hadis yang tertinggi di sisi para ulama hadis.

Maksudnya ialah individu yang disifatkan dengannya berada di kemuncak atau di kedudukan paling atas dalam kalangan ulama pada zamannya dalam bidang ilmu yang dikuasainya.

Ia sepertimana Amirul Mukminin dalam sesebuah negara yang merupakan ketua bagi sesebuah umat dari segi keperibadian dan kedudukannya yang dikurniakan oleh Allah kepadanya di tengah-tengah rakyatnya.

Tafsiran Ibn Abi Hatim Terhadap Gelaran Tersebut

Ibn Abi Hatim telah mentafsirkan sifat Syu'bah sebagai Amirul Mukminin dalam hadis dengan kata-katanya: “iaitu kedudukannya berada di atas para ulama pada zamannya”, seperti yang akan dinyatakan dalam biografi bernombor 4 daripada kalangan mereka yang disifatkan dengan gelaran ini.

Kelangkaan Tokoh Penerima Gelaran

Mereka yang disifatkan dengan gelaran ini ialah golongan yang sangat sedikit dan nadir, jika dilihat kepada jumlah kelompok Ahli Hadis yang begitu ramai yang telah berkhidmat untuk Sunnah yang suci, dan berada pada tahap yang sangat tinggi lagi mulia.

Tidak Menafikan Kesilapan dan Kritikan Ilmiah

Mensifatkan seseorang ahli hadis dengan gelaran ini tidak semestinya bermakna dia terselamat daripada kesilapan dan kekhilafan, ataupun kritikan dan perbincangan mengenainya, dan tidak juga bermakna tiada seorang pun yang mendahuluinya atau setaraf dengannya pada zamannya.

Pemberian Gelaran Berdasarkan Konteks Zaman: Antara Salaf dan Khalaf

Gelaran yang tinggi ini hanyalah diucapkan mengikut zaman orang yang digelar dengannya. Jika tidak, maka tiada kesetaraan dan tiada perbandingan yang dekat antara mereka yang digelar dengannya daripada kalangan para imam Salaf (generasi terdahulu), dengan mereka yang digelar dengannya daripada kalangan para ikutan Khalaf (generasi terkemudian), walaupun mereka memiliki keutamaan, keilmuan, dan keunggulan yang besar dalam apa yang mereka masyhur dengannya berupa khidmat kepada Sunnah yang suci.

Pengenalan Tokoh Mengikut Kronologi Kewafatan

Ini merupakan sekelompok kecil daripada tokoh-tokoh imam ahli hadis yang telah berkhidmat kepada Sunnah yang suci, di mana setiap daripada mereka digelarkan dengan gelaran Amirul Mukminin dalam Hadis, yang disusun berdasarkan tahun kewafatan mereka. Semoga Allah Taala merahmati mereka dan membalas jasa mereka atas khidmat terhadap Sunnah Nabawi yang mulia dengan sebaik-baik ganjaran.

Antara mereka yang digelar dengan gelaran ini ialah:

1 - Abu al-Zinad Abdullah bin Zakwan al-Madani, seorang Tabi'in (meninggal dunia pada tahun: 130 H).

Al-Zahabi menyebutkan dalam Mizan al-I'tidal dan Ibnu Hajar dalam Tahzib al-Tahzib  pada biografinya:

Ahmad berkata: “Sufyan al-Thawri pernah menamakannya sebagai Amirul Mukminin dalam hadis."

2 - Abu Bakar Muhammad bin Ishaq al-Muthalibi al-Madani, pengarang kitab al-Maghazi (meninggal dunia pada tahun: 152 H). Di dalam kitab al-Mughni oleh al-Zahabi dinyatakan:

Abdul Rahman bin Mahdi berkata: “Syu'bah dan Sufyan pernah berkata tentangnya: Amirul Mukminin dalam hadis."

3 - Hisham bin Abi Abdillah al-Dastawa'i (meninggal dunia pada tahun: 153 H).

Beliau merupakan guru kepada Syu'bah, Abu Dawud al-Tayalisi, Ibnu Mahdi, dan generasi ini.

Abu Dawud al-Tayalisi berkata mengenainya: "Hisham al-Dastawa'i ialah Amirul Mukminin dalam hadis."

Sebagaimana yang terdapat dalam Tazkirah al-Huffaz, Mizan al-I'tidal, dan Tahzib al-Tahzib.

4 - Syu'bah bin al-Hajjaj (meninggal dunia pada tahun: 160 H).

Al-Thawri pernah berkata: "Syu'bah ialah Amirul Mukminin dalam hadis."

Ibnu Abi Hatim berkata: "Iaitu mengatasi para ulama pada zamannya."

5 - Sufyan bin al-Thawri (meninggal dunia pada tahun: 161 H).

Yahya bin Yaman berkata: "Sufyan al-Thawri dalam hadis ialah Amirul Mukminin." 

Syu'bah, Ibnu 'Uyainah, Abu 'Asim, Ibnu Ma'in, serta ramai ulama berkata: "Sufyan ialah Amirul Mukminin dalam hadis."

6 - Abu Salamah: Hammad bin Dinar al-Basri (meninggal dunia pada tahun: 167 H).

Seorang lelaki berkata kepada 'Affan bin Muslim al-Basri, ahli hadis di Baghdad: "Aku akan menceritakan kepadamu daripada Hammad."

Beliau berkata: "Hammad yang mana?!"

Dia menjawab: "Ibnu Salamah."

Beliau berkata: "Mengapa tidak engkau sebut sahaja: Amirul Mukminin!".

7 - Malik bin Anas, seorang imam yang menjadi ikutan (meninggal dunia pada tahun: 179 H).

Yahya bin Sa'id al-Qattan berkata: "Malik ialah Amirul Mukminin dalam hadis."

Ali bin al-Madini berkata: "Malik ialah Amirul Mukminin dalam hadis."

8 - Abdullah bin al-Mubarak (meninggal dunia pada tahun: 181 H).

Yahya bin Ma'in berkata: "Ibnu al-Mubarak ialah Amirul Mukminin dalam hadis."

9 - Abdul Aziz bin Muhammad al-Darawardi (meninggal dunia pada tahun: 187 H).

Ma'n bin 'Isa al-Madani al-Qazzaz, seorang al-Hafiz lagi al-Hujjah berkata: "Al-Darawardi layak untuk menjadi Amirul Mukminin."

10 - al-Fadhl bin Musa al-Sinani al-Marwazi, salah seorang imam di Khurasan, al-Hafiz, imam, lagi al-Hujjah (meninggal dunia pada tahun: 192 H).

Para ahli hadis menggelarnya: "Amirul Mukminin, kerana kecerdikan dan kewibawaannya. Gelaran ini telah diberikan kepadanya oleh Yahya bin Ma'in."

11 - Yahya bin Sa'id al-Qattan (wafat tahun: 198 H).

Al-Hafiz al-Dhahabi berkata dalam biografinya: "Yahya bin Sa'id al-Qattan, seorang imam besar, Amirul Mukminin dalam Hadis."

12 - Muhammad bin 'Umar al-Waqidi, imam dalam ilmu al-Maghazi, (wafat tahun: 207 H).

Ya'qub maula aali 'Ubaydullah berkata: "Aku mendengar al-Darawardi - ketika menyebut tentang al-Waqidi - beliau berkata: 'Dia itu Amirul Mukminin dalam Hadis'."

13 - Abu Nu'aym al-Fadl bin Dukayn (wafat tahun: 210 H).

Abu Ahmad al-Farra' berkata: "Aku mendengar mereka berkata di Kufah: 'Amirul Mukminin telah berkata', dan sebenarnya mereka memaksudkan al-Fadl bin Dukayn.’”

14 - Abu al-Walid al-Tayalisi Hisyam bin 'Abd al-Malik al-Basri (wafat tahun: 227 H).

Ahmad bin Sinan al-Wasiti berkata: "Abu al-Walid, Amirul Muhaddithin, telah menceritakan kepada kami."

15 - 'Ali Ibn al-Madini (wafat tahun: 234 H).

Al-Zahabi berkata dalam biografinya: "'Ali bin al-Madini, seorang syeikh, imam, al-Hujjah, Amirul Mukminin dalam Hadis."

16 – Ishaq bin Rahawayh (wafat tahun: 235 H).

Al-Hafiz al-Suyuti berkata dalam kitab Tadrib al-Rawi: "Gelaran ahli hadis sebagai Amirul Mukminin telah diberikan kepada sekumpulan ulama, antaranya Sufyan, Ibn Rahuwayh, al-Bukhari, dan lain-lain."

Ahmad berkata: "Apabila Amirul Mukminin Abu Ya'qub menceritakan hadis kepadamu, maka berpegang teguhlah dengannya."

17 - Muhammad bin Isma'il al-Bukhari (wafat tahun: 256 H).

Al-Hafiz al-Suyuti berkata dalam Tadrib al-Rawi: "Gelaran ahli hadis sebagai Amirul Mukminin telah diberikan kepada sekumpulan ulama, antaranya Sufyan, Ibn Rahuwayh, al-Bukhari, dan lain-lain."

Al-Khazraji berkata dalam biografinya: "Abu 'Abdullah al-Bukhari al-Hafiz: Amirul Mukminin dalam bidang hadis Penghulu Para Rasul."

18 - Muhammad bin Yahya al-Zuhli (wafat tahun: 258 H).

Abu Bakr bin Abi Dawud berkata: "Beliau ialah Amirul Mukminin dalam Hadis.”

19 - Abu Hatim al-Razi (wafat tahun: 277 H).

Ibn Dizil berkata: "Abu Hatim al-Razi di sisi kami ialah Amirul Mukminin dalam Hadis."

20 - Al-Daraqutni (wafat tahun: 385 H).

Al-Qadi Abu al-Tayyib al-Tabari berkata: "Al-Daraqutni ialah Amirul Mukminin dalam Hadis."

21 - 'Abd al-Ghani al-Maqdisi (wafat tahun: 600 H).

Al-Hafiz al-Diya' - Muhammad bin 'Abd al-Wahid al-Maqdisi yang merupakan muridnya - berkata: "Hampir tiada sesiapa pun yang bertanya kepadanya tentang sesuatu hadis melainkan beliau akan menyebutnya serta menjelaskannya, dan tidaklah beliau ditanya mengenai seseorang perawi melainkan beliau akan berkata: 'Dia ialah fulan bin fulan' lalu menjelaskannya. Maka aku katakan: Beliau merupakan Amirul Mukminin dalam Hadis."

22 - Sibt Ibn al-'Ajami al-Halabi (wafat tahun: 841 H).

Muridnya, iaitu seorang al-Hafiz, al-Dabit (kuat ingatan), ahli hadis yang mutqin (sangat teliti), Abu al-Barakat Muhammad bin Muhammad bin Muhammad bin 'Ali al-Farraqi, al-Misri, al-Syafi'i berkata mengenainya: "Amirul Mukminin dalam Hadis."

23 – Ibn Hajar al-‘Asqalani (wafat tahun: 852 H).

Beliau sering dipanggil semasa hayatnya dengan gelaran Amirul Mukminin dalam Hadis.

24 - Ibn al-Dayba' al-Syaibani (wafat tahun: 944 H).

'Abd al-Qadir al-'Aydarusi berkata dalam biografinya: "Seorang Imam, al-Hafiz, al-Hujjah, al-Mutqin (sangat teliti), Syeikhul Islam, 'Allamah al-Anam (ilmuwan agung umat manusia), al-Jihbiz (seorang pakar), Imam, Musnid al-Dunya (pemegang sanad dunia), Amirul Mukminin dalam bidang hadis Penghulu Para Rasul.”

25 - 'Abdullah bin Salim al-Basri (wafat tahun: 1134 H).

Syeikh Isma'il bin Syeikh Muhammad Sa'id Safar berkata mengenainya dalam ijazahnya kepada al-Dammini: "Amirul Mukminin dalam Hadis.”

Muhammad bin Ahmad al-Jawhari al-Misri pula berkata mengenainya: "Ahli hadis pada zamannya dan imamnya, pakarnya dan tokoh besarnya, Amirul Mukminin dalam Hadis."

26 - Muhammad bin Isma'il al-Amir al-San'ani, penulis kitab Subul al-Salam dan lain-lain (wafat tahun: 1182 H).

Al-Wajih al-Ahdal (wafat tahun: 1250 H) di dalam kitab Al-Nafas al-Yamani wa al-Rawh al-Rayhani telah memberikannya gelaran Amirul Mukminin.

Syeikh Muhammad Habibullah al-Syinqiti (wafat tahun: 1362 H) rahimahullah Taala berkata dalam risalah nazamnya Hadiyyah al-Mughith fi Umara' al-Mu'minin fi al-Hadith:

“Pembaca mungkin menyedari bahawa gelaran ini tidak diberikan kepada sebahagian imam-imam ahli hadis, contohnya al-Zuhri, al-Layth, al-Awza'i, Muslim, Ahmad, dan Ibn Ma'in.

Maka aku katakan: Tidak pelik jika gelaran Amirul Mukminin dalam Hadis tidak diberikan kepada imam-imam besar ini - dan sesiapa yang seumpama mereka - kerana telah dikatakan: Nama-nama itu turun dari langit, dan begitu jugalah gelaran-gelaran, dan qiyas (analogi) tidak terpakai dalam bab ini[1]. ini merupakan sedikit penjelasan mengenai enam orang imam ahli hadis tersebut:

1 - Imam al-Zuhri ialah Muhammad bin Muslim bin bin Syihab al-Zuhri.

Seorang faqih dan al-Hafiz, disepakati tentang keagungan dan ketelitiannya (wafat tahun: 125 H).

2 - Imam al-Layth ialah al-Layth bin Sa'd.

Seorang yang thiqah (terpercaya), thabat (teguh hafalan), faqih, dan merupakan imam yang masyhur (wafat tahun: 175 H).

3 - Imam al-Awza'i ialah 'Abd al-Rahman bin 'Amr al-Awza'i.

Seorang yang faqih, thiqah dan mulia kedudukannya (wafat tahun: 157 H).

4 - Imam Muslim ialah Muslim bin al-Hajjaj al-Qusyairi al-Naysaburi (wafat tahun: 261 H).

5 - Imam Ahmad ialah Abu 'Abdullah Ahmad bin Muhammad bin Hanbal al-Syaibani.

Dilahirkan di Marw, kemudian menjadikan Baghdad sebagai tempat tinggal dan menetap, merupakan seorang imam yang menjadi ikutan (wafat tahun: 241 H).

6 - Imam Ibn Ma'in ialah Yahya bin Ma'in (wafat tahun: 233 H).

Syeikh 'Abd al-Fattah Abu Ghuddah rahimahullah Taala berkata:

"Aku telah melihat sesuatu yang menunjukkan bahawa Ibn Ma'in ialah Amirul Mukminin dalam Hadis.

Terdapat di dalam kitab Tahdhib al-Kamal (1/142) dan Tahdhib al-Tahdhib (10/460) pada biografi Nu'aym bin Hammad al-Marwazi seperti berikut:

“Al-Hafiz Abu Nasr al-Hasan bin Muhammad bin Ibrahim al-Yunazati meriwayatkan dengan sanadnya daripada 'Abbas al-Duri, beliau berkata:

Aku mendengar Yahya bin Ma'in berkata: Kami menghadiri majlis Nu'aym bin Hammad di Mesir, lalu beliau mula membaca sebuah kitab hasil karangannya.

Kemudian beliau berkata: Ibn al-Mubarak telah menceritakan kepada kami, daripada Ibn 'Awn.

Lalu Yahya berkata kepadanya: Ini bukanlah daripada Ibn al-Mubarak.

Nu'aym pun marah, lalu bangun dan masuk ke dalam rumah.

Kemudian beliau keluar dengan membawa beberapa helaian catatan, lalu sambil memegangnya di tangan beliau berkata: Di manakah mereka yang mendakwa bahawa Yahya bin Ma'in bukanlah Amirul Mukminin dalam Hadis?!  Benar wahai Abu Zakariyya (kunyah bagi Yahya bin Ma'in) aku yang tersilap!”

Ini pula merupakan satu coretan mengenai al-Hafiz al-Suyuti:

Beliau ialah Jalal al-Din Abu al-Fadl 'Abd al-Rahman bin Abi Bakr al-Khudayri al-Suyuti al-Qahiri (wafat tahun: 911 H).

Tiada sesiapa pun yang menyebutnya dengan gelaran Amirul Mukminin dalam Hadis setakat apa yang dapat ditemui. Namun, beliau sangat layak untuk memegang gelaran ini berdasarkan apa yang diketahui mengenai beliau - rahimahullah Taala - dari sudut kekuatan dan penguasaannya yang mendalam dalam bidang hadis dan ilmu-ilmunya, serta hasil karangannya yang sangat banyak dalam bidang tersebut.

Rujukan:

Mausu'ah 'Ulum al-Hadis Wa Fununihi oleh Dr Sayyid Abdul Majid al-Ghauri.

---

[1] Pemberian gelaran itu ialah rezeki dan takdir dari Allah. Gelaran itu kebetulan popular dan melekat pada sesetengah ulama, tetapi tidak melekat pada ulama lain, walaupun tahap keilmuan mereka setara atau lebih hebat.