Siapakah Tabi’ al-Tabi’in?

Definisi Tabi’ al-Tabi'in:

Tabi' al-Tabi'in ialah sesiapa yang bertemu dengan seorang Tabi'in dalam keadaan dia beriman kepada Nabi SAW.

Keistimewaan Tabi’ al-Tabi’in

Mereka merupakan generasi ketiga selepas para Sahabat dan Tabi'in, di mana Nabi SAW telah menjadikan mereka sebaik-baik manusia selepas mereka (iaitu: selepas para Sahabat dan Tabi'in).

Baginda bersabda:

خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذين يَلُوْنَهُمْ، ثُمَّ الَّذِيْنَ يَلُوْنَهُمْ

"Sebaik-baik manusia adalah kurunku (generasiku), kemudian orang-orang yang mengiringi mereka, kemudian orang-orang yang mengiringi mereka." (Riwayat al-Bukhari)

Maka inilah sifat Tabi’ al-Tabi'in yang Nabi SAW telah menjadikan mereka sebaik-baik manusia selepas para Sahabat dan Tabi'in yang terpilih, dan mereka adalah generasi ketiga selepas Nabi SAW.

Tokoh Tabi’ Tabi’in

Dalam generasi ini, terdapat sekumpulan imam umat Islam dan tokoh Fuqaha (Ahli Fiqh) di pelbagai tempat, seperti:

1 - Imam Malik bin Anas al-Asbahi (meninggal dunia tahun 179 H).

2 - Abdul Rahman bin 'Amr al-Awza'i (meninggal dunia tahun 157 H).

3 - Sufyan bin Sa'id al-Thauri (meninggal dunia tahun 161 H).

4 - Syu'bah bin al-Hajjaj al-'Ataki (meninggal dunia tahun 160 H).

5 - Abdul Malik bin Abdul Aziz, yang dikenali sebagai Ibn Juraij (meninggal dunia tahun 150 H).

Kemudian dalam kalangan mereka juga terdapat sekumpulan daripada murid-murid kepada tokoh-tokoh yang telah disebutkan ini, seperti:

1 - Yahya bin Sa'id al-Qattan (meninggal dunia tahun 198 H). Beliau sempat bertemu dengan murid-murid Anas bin Malik.

2 - Abdullah bin al-Mubarak (meninggal dunia tahun 181 H). Beliau sempat bertemu dengan sekumpulan Tabi'in.

3 - Muhammad bin al-Hasan al-Syaibani (meninggal dunia tahun 189 H). Beliau adalah antara orang yang meriwayatkan kitab al-Muwatta' daripada al-Imam Malik, dan beliau sempat bertemu dengan sekumpulan Tabi'in.

Peringatan al-Hakim

Al-Hakim al-Naisaburi telah memberi peringatan mengenai suatu perkara yang boleh menyebabkan seorang pembaca terjatuh dalam kekeliruan walaupun dia daripada kalangan orang yang menuntut ilmu, iaitu dalam generasi ini terdapat sekumpulan perawi yang berkongsi nasab keturunan yang sama atau selainnya, yang mana orang yang tidak mendalami ilmu ini mungkin menyangka bahawa mereka ini daripada kalangan Tabi'in, padahal mereka bukanlah begitu.

Contohnya:

Ibrahim bin Muhammad bin Sa'ad bin Abi Waqqas. Beliau tidak pernah mendengar hadis daripada seorang pun dalam kalangan Sahabat. Kadangkala beliau dinisbahkan kepada datuknya (menjadi Ibrahim bin Sa'ad bin Abi Waqqas).

Kekeliruan ini hanya berlaku apabila beliau dinisbahkan kepada datuknya[1]. Namun, jika seorang pengkaji meneliti generasinya, umurnya, dan siapa yang meriwayatkan daripadanya berserta penisbahannya kepada ayahnya, maka kekeliruan tersebut akan hilang.

Al-Hakim berkata selepas menyebutkan sejumlah nama perawi: “Sesungguhnya kami telah menyebutkan nama-nama ini untuk dijadikan sebagai panduan kepada sekumpulan lagi Tabi’ al-Tabi'in yang tidak kami sebutkan, dan dengan itu dapat diketahui bahawa mengenali golongan Tabi’ al-Tabi'in ini merupakan satu cabang yang besar daripada ilmu ini.”

Tindakan al-Hakim ini menunjukkan bahawa beliau meletakkan Tabi’ al-Tabi'in sebagai satu generasi sahaja. Kemudian, beliau telah mengkhususkan kategori ilmu yang ke-49 untuk menyebutkan nama-nama imam yang dipercayai (thiqah) lagi masyhur dalam kalangan Tabi'in dan Tabi’ al-Tabi'in, yang mana hadis-hadis mereka dihimpunkan untuk tujuan hafazan, perbincangan (muzakarah), dan mengambil keberkatan (tabarruk), lalu beliau menyebutkan sekumpulan tokoh daripada penduduk setiap wilayah.

Tabaqat Tabi’ al-Tabi’in Menurut Ibnu Hajar

Dapat difahami daripada pendekatan al-Hafiz Ibnu Hajar dalam usahanya untuk membahagikan kesemua perawi kepada dua belas generasi (tabaqat) bahawa Atba' al-Tabi'in terbahagi kepada tiga tingkatan:

1 - Tingkatan besar (Kibar), antaranya: al-Imam Malik dan al-Thauri.

2 - Tingkatan pertengahan (Wusta), antaranya: Ibnu 'Uyainah.

3 - Tingkatan kecil (Sughra), antaranya: Imam al-Syafi'i. Sesungguhnya generasi ini telah meninggalkan sumbangan yang sangat besar dalam pemeliharaan dan pembukuan Sunnah.

Rujukan Mengenali Tabi'in dan Tabi’ al-Tabi'in:

1 - Al-Tabaqat al-Kubra: Karya Ibnu Sa’ad (meninggal dunia tahun 230 H).

2 - Al-Tabaqat: Karya Khalifah bin Khayyat al-Syaibani al-'Usfuri (meninggal dunia tahun 240 H).

3 - Zikr Asma' al-Tabi'in: Karya al-Daraqutni (meninggal dunia tahun 385 H).

4 - Kitab Ma'rifah al-Tabi'in: Karya Abu al-Mutarrif, Abdul Rahman bin Muhammad al-Qurtubi (meninggal dunia tahun 402 H).

5 - Talqih Fuhum al-Athar: Karya al-Jauzi (meninggal dunia tahun 597 H).

Ia mengandungi satu fasal tentang Tabi'in.

6 - Jannah al-Nazirin fi Ma'rifah al-Tabi'in: Karya Ibnu al-Najjar al-Baghdadi (meninggal dunia tahun 643 H).

7 - Al-Tabyin 'an Manaqib man 'Urifa bi Qurtubah min al-Tabi'in: Karya Qasim bin Muhammad bin Ahmad al-Qurtubi (meninggal dunia tahun 643 H).

8 - Ma'rifah al-Tabi'in min al-Thiqat li Ibn Hibban: Karya al-Hafiz al-Zahabi (meninggal dunia tahun 748 H).

Ibnu Hibban (meninggal dunia tahun 354 H) telah mengarang kitabnya al-Thiqat dan menyusunnya mengikut generasi (tabaqat). Beliau membahaskan di dalamnya tentang para Sahabat, Tabi'in, dan Tabi' al-Tabi'in. Beliau menyusun setiap generasi itu mengikut susunan huruf hijaiyah.

Namun begitu, beliau telah menyebutkan dalam kitab ini sejumlah perawi yang ramai dan sekumpulan besar perawi yang tidak dikenali (majhul), bahkan beliau menyebut sekumpulan ramai perawi di dalam kitab al-Thiqat, kemudian mengulangi menyebut mereka dalam kitab al-Du'afa' wa al-Majruhin.

Al-Zahabi telah meringkaskan bahagian Tabi'in daripada Ibnu Hibban, mengekalkan susunan asalnya, menulis tarikh kematian mereka menggunakan angka, dan memberi komentar terhadap sebahagian biografi perawi.

Beliau juga mengkritik Ibnu Hibban kerana tidak memuatkan secara menyeluruh kesemua golongan Tabi'in di dalam kitabnya.

Kitab ini masih lagi dalam bentuk manuskrip.

9 - Al-Ruwat al-Thiqat al-Mutakallam Fihim Bima La Yujibu Raddahum: Karya al-Hafiz al-Zahabi juga.

10 - Tazkirah al-Huffaz: Karya al-Hafiz al-Zahabi juga.

Rujukan:

'Ilm al-Rijal Ta'rifuhu Wa Kutubuhu oleh Dr Sayyid Abdul Majid al-Ghauri.

---

[1] Apabila hanya dinampakkan nisbah beliau kepada datuknya, maka orang boleh tersalah sangka bahawa beliau adalah perawi lain yang lebih tua yang benar-benar daripada generasi Tabi‘in.